Tag

fijn stof

Update 05-03-2019: Overlast door houtrook al in 325 woonplaatsen in Nederland!

Inmiddels zijn er al uit 325 woonplaatsen/gemeenten in Nederland klachten over de gevolgen van het stoken met hout. Kijk hieronder of uw woonplaats er ook bij staat. Is dat niet het geval: meld het ons via info@houtrookvrij.nl

  1. Aa en Hunze
  2. Aalten
  3. Alblasserdam
  4. Alkmaar
  5. Almelo
  6. Almere
  7. Alphen aan den Rijn
  8. Amersfoort
  9. Amstelveen
  10. Amsterdam
  11. Apeldoorn
  12. Arnhem
  13. Assen
  14. Axel
  15. Baarlo
  16. Baarn
  17. Baflo
  18. Bakel
  19. Barger-Compascuum
  20. Beilen
  21. Bemmel
  22. Bennekom
  23. Berg en Dal
  24. Bergeijk
  25. Bergen, Siebengewald
  26. Berghem
  27. Bergschenhoek
  28. Best
  29. Beverwijk
  30. Breezand
  31. Bilthoven
  32. Bladel
  33. Blaricum
  34. Bleiswijk
  35. Bleskensgraaf
  36. Bloemendaal
  37. Borculo
  38. Borne
  39. Borsele
  40. Boskoop
  41. Boxmeer
  42. Boxtel
  43. Brandwijk (Braank)
  44. Breda
  45. Breukelen
  46. Brielle
  47. Bronckhorst
  48. Brunssum
  49. Budel
  50. Bunnik
  51. Burgakker
  52. Burgh-Haamstede
  53. Bussum
  54. Coevorden
  55. Cromstrijen
  56. Cothen
  57. Culemborg
  58. Dalfsen
  59. De Bildt
  60. De Meern
  61. Delft
  62. Delfzijl
  63. Den Burg
  64. Den Haag
  65. Deurne
  66. Diemen
  67. (Oud)Dieren
  68. Diever
  69. Diepenveen
  70. Dinkelland
  71. Dodewaard
  72. Doenrade
  73. Doetinchem
  74. Dongen
  75. Dordrecht
  76. Drachten
  77. Drechterland
  78. Dreischor
  79. Dreumel
  80. Drijber
  81. Dronten
  82. Dwingeloo
  83. Echt-Susteren
  84. Ede
  85. Eemnes
  86. Eersel
  87. Eindhoven
  88. Ellewoutsdijk
  89. Elst
  90. Emmeloord
  91. Emmen
  92. Enkhuizen
  93. Enschede
  94. Erica
  95. Ermelo
  96. Etten – Leur
  97. Gaanderen
  98. Garyp
  99. Gasteren
  100. Geldermalsen
  101. Gemert
  102. Gennep
  103. Giessenburg
  104. Gorssel
  105. Gouda
  106. Goutum
  107. Grafhorst
  108. s’ Gravenpolder
  109. Groesbeek
  110. Groningen
  111. Grootegast
  112. Gulpen – Wittem
  113. Haamstede
  114. Haarlem
  115. Haarzuilens
  116. Haghorst
  117. ’t Harde
  118. Hardegarijp
  119. Hardewijk
  120. Hardinxveld
  121. Harfsen
  122. Harlingen
  123. Havelte
  124. Havelterberg
  125. Heemskerk
  126. Heemstede
  127. Heerenhoek-‘s
  128. Heerenveen
  129. Heerhugowaard
  130. Heerlen
  131. Heeze
  132. Heinenoord
  133. Heinkenszand
  134. Hellevoetsluis
  135. Helmond
  136. Hendrik-Ido_Ambacht
  137. Hengelo (Ov en Gld)
  138. Herten
  139. Hertogenbosch ‘s
  140. Heusden
  141. Hillegom
  142. Hilversum
  143. Hoevelaken
  144. Hollandse Rading
  145. Holwerd
  146. Hoofddorp
  147. Hoogeveen
  148. Hoogezand
  149. Hooghalen
  150. Hoogland
  151. Hoogvliet
  152. Hoorn
  153. Horst aan de Maas
  154. Houten
  155. Huizen (NH)
  156. IJhorst
  157. Kaatsheuvel
  158. Kampen
  159. Katwijk aan Zee
  160. Koekange
  161. Koggenland
  162. Koudekerke
  163. Lage Zwaluwe
  164. Landsmeer
  165. leersum
  166. Leeuwarden
  167. Leiden
  168. Lelystad
  169. Leusden
  170. Lichtenvoorde
  171. Lisse
  172. Lochem/Epse
  173. Loenen aan de Vecht
  174. Loosdrecht
  175. Loppersum
  176. Lunetten
  177. Lunteren
  178. Maarssen
  179. Maarssenbroek
  180. Maasbommel
  181. Maasdriel
  182. Maasland
  183. Malden
  184. Meliskerke
  185. Menterwolde
  186. Meppel
  187. Merkelbeek
  188. Middelstum
  189. Middenbeemster
  190. Midden Delfland
  191. Middenveld
  192. Milsbeek
  193. Montferland
  194. Monster
  195. Muiden
  196. Naarden
  197. Nagele
  198. Nieuw Bergen
  199. Nieuw Vennep
  200. Nieuwegein
  201. Nieuwe Scheemda
  202. Nieuwerkerk a/d ijssel
  203. Nieuwkoop
  204. Nieuwleusen
  205. Nijkerkerveen
  206. Nijmegen
  207. Noord-Beveland
  208. Noordwijk
  209. Nuenen
  210. Nuth
  211. Oirschot
  212. Oldeholtpade
  213. Oldenzaal
  214. Olst
  215. Ommen
  216. Oosterbeek
  217. Oosterhesselen
  218. Oosterhout
  219. Ooststellingwerf
  220. Opsterland
  221. Oranjewoud
  222. Oss
  223. Ottoland
  224. Oude IJsselstreek
  225. Oudeschild
  226. Oudwoude
  227. Paterswolde
  228. Pijnacker
  229. Purmerend
  230. Puth
  231. Putten
  232. Puttershoek
  233. Raalte
  234. Renkum
  235. Rheden
  236. Ridderkerk
  237. Riel
  238. Rijen
  239. Reijmerstok
  240. Rijkevoort (NB)
  241. Rijswijk
  242. Roermond
  243. Rolde
  244. Roosendaal
  245. Rosmalen
  246. Rotterdam
  247. Rottum
  248. Rozenburg
  249. Sappemeer
  250. Schagen
  251. Schoorl
  252. Simonshaven
  253. Sittard-Geleen
  254. Slochteren
  255. Sluis/Aardenburg
  256. Smallingerland
  257. Smilde
  258. Snakkerburen
  259. Sneek
  260. Soest
  261. Son en Breugel
  262. Staphorst
  263. St. Oedenrode
  264. St. Hubert
  265. Steenwijk
  266. Stolwijk
  267. Susteren
  268. Texel
  269. Tilburg
  270. Tuitjenhorn
  271. Uden
  272. Uitgeest
  273. Ursem
  274. Utrecht
  275. Utrechtse Heuvelrug
  276. Valthermond
  277. Varsselder
  278. Veenendaal
  279. Veenoord
  280. Velsen
  281. Vierhouten
  282. Vlaardingen
  283. Vledder
  284. Vlijmen
  285. Vlissingen
  286. Voorburg
  287. Voorthuizen
  288. Vught
  289. Vuren
  290. Waalre
  291. Wageningen
  292. Wapenveld
  293. Wapserveen
  294. Warmenhuizen
  295. Warnsveld
  296. Wassenaar
  297. Wateringen
  298. Weert
  299. Weesp
  300. Wergea
  301. Westervoort
  302. Wieringerwaard
  303. Wijchen
  304. Wijhe
  305. Wijk bij Duurstede
  306. Wijk en Aalburg
  307. Winsum
  308. Winterswijk
  309. Wirdum (Friesland)
  310. Woerden
  311. Wolvega
  312. Wommels
  313. Woudsend
  314. Zaandam
  315. Zandt ‘t
  316. Zeerijp
  317. Zeewolde
  318. Zeist
  319. Zierikzee
  320. Zoetermeer
  321. Zuid-Beijerland
  322. Zuidvelde
  323. Zutphen
  324. Zweelo
  325. Zwolle

Luchtvervuiling door houtverbranding.

Het Longfonds adviseert: Verwarm je huis bewust en niet met hout!

In de brochure van het Longfonds: Gezonde lucht, wat kan ik doen? wordt aandacht besteed aan de bewustwording rond het inademen van schadelijke stoffen.

longfonds vuile lucht maakt ziek

Wat adem ik precies in? Hoe ongezond is dat? En wat doe ik zelf om gezonde lucht in te ademen?
Het is belangrijk om te weten wat je inademt. En wat er gebeurt met ons lichaam als we fijnstof, roet en ozon inademen. Dat je ziek kan worden door wat je inademt en zelfs dood kunt gaan, dat beseft bijna niemand.
Luchtvervuiling bestaat uit een mengsel van stoffen, zoals fijnstof, stikstofdioxide, roet en ozon.
Fijnstof bestaat uit een complex mengsel van deeltjes afkomstig van verschillende bronnen. Roet wordt uitgestoten bij verbranding, bijvoorbeeld door verkeer en houtkachels. Roet is het onderdeel van fijnstof, dat de meeste invloed heeft op de gezondheid. De belangrijkste bronnen van luchtvervuiling zijn verkeer, industrie, intensieve veehouderij, scheepvaart én particuliere houtstook.

De belangrijkste manier waarop luchtverontreiniging het lichaam binnenkomt, is via de longen. Fijnstof kleiner dan 10 micrometer (PM10) bestaat uit deeltjes van verschillende grootte en samenstelling. Ultrafijnstof en roet zijn het meest schadelijk voor de gezondheid. Deze dringen het makkelijkst door tot diep in de longen, blijven daar zitten en richten schade aan. Dit is een gevaar voor gezonde en ongezonde longen. Ultrafijnstof kan ook in de bloedbaan terechtkomen waardoor je gevaar loopt op hart- en vaatziekten. Gevoelige groepen zoals longpatiënten, maar ook hart- en vaatpatiënten, kinderen en ouderen worden als eerste ziek van luchtvervuiling.

longfonds verwarm je huis niet met hout longfonds ozon fijnstof logo

 

Vieze lucht veroorzaakt:

  • Longziekten zoals astma, COPD en longkanker
  • Hart- en vaatziekten zoals hartinfarct, vaatvernauwing en bloedstolsels
  • Bij zwangerschap grotere kans op lager geboortegewicht en vroeggeboorte
  • 4.600 spoed-ziekenhuisopnames per jaar
  • 4.000 doden per jaar

Gemiddeld leveren we in Nederland 13 maanden van onze levensverwachting in door luchtvervuiling. Voor wie naast een snelweg woont loopt dat gemiddelde op tot 3 jaar. De lucht die we inademen is niet altijd gezond. Veel mensen denken dat het niet zo erg is, maar de lucht in Nederland behoort tot de meest vervuilde van Europa.

De luchtkwaliteitseisen in Nederland zijn gebaseerd op de Europese normen. Ook als we overal voldoen aan de huidige normen voor luchtvervuiling, is de lucht verre van gezond. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vindt dat de huidige concentratienormen voor fijnstof minimaal met de helft moeten worden verlaagd: minder uitstoot dus door verkeer, industrie, landbouw, huishoudens en andere bronnen. Onderzoekers adviseren om roet als indicator voor de lokale luchtkwaliteit te gebruiken. Door de hoeveelheid roet langs een drukke weg te meten, of in een woonwijk, wordt duidelijk hoeveel luchtvervuiling wordt uitgestoten.

Vieze lucht kun je voorkomen:

  • Pak de fiets
  • Werk meer thuis
  • Vergader via de telefoon
  • Kies een schone (deel)auto of scooter
  • Verwarm je huis bewust en niet met hout

Door te kiezen voor schoon vervoer, bijvoorbeeld de (elektrische) fiets, hybride of elektrische auto beperk je de uitstoot van vieze lucht. Ook meer thuiswerken en vergaderen via de telefoon draagt hieraan bij omdat je dan de auto laat staan.
De rook van houtkachels, open haarden, barbecues en vuurkorven is ongezond. Nederland telde in 2011 al bijna een miljoen kachels en open haarden en dit aantal is sindsdien toegenomen, omdat houtstoken goedkoop is en ten onrechte een duurzaam imago heeft. Het CBS berekende dat in Nederland 10% van de bevolking hinder ondervindt door houtrook. Het RIVM neemt aan dat fijnstof uit houtrook even schadelijk is voor de gezondheid als fijnstof afkomstig van verkeer.

In de brochure van het Longfonds: Gezonde lucht, wat kan ik doen? komen diverse mensen aan het woord: deskundigen op het gebied van luchtverontreiniging, beleidsmakers en natuurlijk mensen met een longaandoening. Behalve aan de rol van het verkeer wordt aandacht geschonken aan luchtverontreiniging door houtstoken. Een paar citaten:

Michael Rutgers, directeur van het Longfonds:
Niemand wil dat zijn longen ziek worden door de lucht die hij inademt. We kunnen allemaal besparen op onze fijnstofuitstoot. We moeten simpelweg de lucht schoner maken door minder te vervuilen. Als individu kunnen we veel doen: lopend de kinderen naar school brengen, met de fiets boodschappen doen, met de trein naar het werk, vergaderen per telefoon en geen hout stoken in en om het huis.

Bert Brunekreef, hoogleraar milieu-epidemiologie:
Fijnstof staat als doodsoorzaak hoger op de ranglijst dan verkeersongevallen en het lijkt alsof we ons daar drukker om maken.

Harriët Tiemens, wethouder Nijmegen:
Een ander probleem is de toename van houtgestookte kachels. Steeds meer mensen hebben een houtkachel, of een vuurkorf in de tuin. Dat is reuze gezellig, maar funest voor de luchtkwaliteit. Vooral mensen met een longziekte hebben hier heel veel last van. Dit beperken is alleen een heel chagrijnige maatregel. Mensen hebben het gevoel dat je hun plezier afpakt. Toch moet er wel iets aan gedaan worden. Schone lucht is te belangrijk, iedereen zal zijn bijdrage moeten leveren.

Els ten Napel, astmapatient, verhuisde van Amsterdam naar Texel:
Sinds ik hier woon, ben ik in een week meer buiten dan in Amsterdam in een heel jaar. Ik wandel en fiets zoveel mogelijk om conditie op te bouwen. Hoewel de lucht hier echt een stuk schoner is, heb ik de pech dat veel mensen in mijn buurt een houtkachel hebben. En zomers steekt iedereen de barbecue aan. Ik snap het wel en vind het zelfs best lekker ruiken, maar ik heb er veel last van. Het wordt hoog tijd dat daar duidelijk regelgeving voor komt.

Is uw interesse gewekt en wilt u het hele boekje lezen?
U kunt het bestellen. Klik op de link.

Rapport GGD Noord Nederland Onderzoek naar meten fijn stof

logo ggd groningenggd drentheggd friesland

Uit Bron: Overlast door houtrook; onderzoek naar het meten van fijn stof als hulpmiddel bij het beoordelen van klachten over houtstook.

Houtrook in de woonomgeving veroorzaakt veel klachten. De stokers zijn het op veel locaties met de klagers niet eens over de ernst van het probleem. Over de beoordeling hebben ook overheden en rechters geen duidelijkheid. In de verkennende studie naar overlast van houtrook is onderzocht hoe
bruikbaar eenvoudige en betaalbare op de markt verkrijgbare meetapparaten zijn in het geval van klachten over houtrook van buren. Daartoe zijn een Atal IAQ PM2.5 en een Dylos DC 1700 aangeschaft. Beide apparaten zijn bedoeld om de fractie PM2.5 in fijn stof te meten. Het onderzoek bestond uit metingen van fijn stof (PM2.5), kortdurend (Atal) en gedurende een week (Dylos) in een open raam of onder een afdakje van het huis van klagers. De klagers hielden ook een logboek bij van de mate van overlast, zowel geurhinder als gezondheidsklachten. Ook hebben ze diverse vragenlijsten ingevuld.
Het onderzoek was gericht op de volgende vragen.
· Gaan hoge overlast-scores gepaard met hoge PM2.5-concentraties?
· Gaan hoge PM2.5-concentraties gepaard met hoge overlast-scores?
· Draagt het onderzochte gebruik van een Atal of Dylos PM2.5-meter bij aan een beter
onderscheid tussen acceptabele en niet-acceptabele situaties?

Media Uiting na het onderzoek:

Uitzending Radio 1 nav rapport GGD Noord Nederland 27 oktober 2015

 

 

De kwaliteit van de binnenlucht in huizen in de nabijheid van houtgestookte verwarmingsketels.

Foto Pixabay

Recentelijk publiceerde een organisatie voor milieu en gezondheid uit de Amerikaanse staat Connecticut (ENVIRONMENT & HUMAN HEALTH, INC. afgekort EHHI) een rapport over de gezondheidsrisico’s van externe houtgestookte verwarmingsketels. Deze studie is interessant, omdat onderzocht wordt wat de impact van houtrook is op nabijgelegen woningen, en vooral op de gezondheid van de bewoners. Gedurende 72 uur werd in de huizen nabij de vervuilingsbron het fijnstofniveau van PM2.5 and PM0.5 gemeten.

Het onderzoek is gericht op het type houtverbrander dat zich in een aparte schuur naast het huis bevindt. Deze bestaat uit een verbrandingskamer met daaromheen een mantel gevuld met water. Het water wordt verwarmd en door buizen naar het huis geleid voor verwarming. Het probleem met deze installaties is dat ze onvolledige verbranding hebben door een te lage verbrandingstemperatuur, en dientengevolge het milieu sterk vervuilen. `

Natuurlijk komt dit type verwarmingsketels nauwelijks of niet in Nederland voor. Maar het effect van een onvolledige verbranding is wel degelijk toe te passen op veel situaties in Nederland. Dit probleem komt hier erg vaak voor door het gebruik van onder andere te nat hout en omdat veel burgers gesmoord stoken.

Het onderzoek van de EHHI concentreert zich op de kwaliteit van de binnenlucht in een aantal huizen in de nabijheid van houtgestookte verwarmingsketels. Ter vergelijking meet EHHI ook de luchtkwaliteit in een aantal huizen die níet door houtrook worden gehinderd. Deze huizen dienen als controlegroep.

Centraal staat de vraag naar de veiligheid van mensen die een huis bewonen waarbinnen de houtrookgassen gedurende de blootstelling aan houtrook gestaag toenemen. Daarom was het noodzakelijk gedurende enkele dagen van uur tot uur de concentraties te meten.
De EHHI nam als vuistregel dat het gemiddelde huis er een uur over doet om de gehele binnenlucht te verversen. Na dat uur is de concentratie van houtrookgassen binnen ongeveer de helft van de concentratie buiten. Na verloop van zes tot negen uren zijn de concentraties binnen en buiten gelijk.

Als een huis eenmaal vervuild is met houtrook, kost het verscheidene uren om de vieze lucht weer helemaal kwijt te raken. Is de buitenlucht zuiver, dan duurt het een uur om de vervuiling tot de helft terug te brengen. Maar na drie tot vier uur is 10 procent van de vervuilde lucht nog steeds aanwezig. Bij windstil weer nemen de effecten van houtrook dramatisch toe, en kan de concentratie van schadelijke gassen en fijnstof verdubbelen tot een gevaarlijk niveau.

Het EHHI-rapport heeft aangetoond dat regelgeving met betrekking tot de afstand van de vervuilende bron (bijvoorbeeld 30 tot 60 meter, zoals in sommige Amerikaanse staten wordt aanbevolen) de gezondheid van de mensen in de getroffen huizen niet kan waarborgen. Gedurende het onderzoek was het niveau van de gevaarlijkste bestanddelen van houtrook, de fijnstofdeeltjes PM2.5 and PM0.5, voortdurend verhoogd.Het EHHI-onderzoek bestond uit fijnstofmetingen in vier huizen (A t/m D) op verschillende afstanden van de houtverbrandingsbron. De uitkomsten werden vergeleken met de ‘schone’ huizen uit de controlegroep, en met de luchtkwaliteitsnorm van de EPA (max. 35 microgram per m3).

  • In huis A – op ongeveer 250 meter van de houtbron – was de piekbelasting van PM2.5 zes maal dat van de controlegroep en vier maal de EPA-norm.
  • In huis B – op ongeveer 30 meter van de houtbron – was de piekbelasting van PM2.5 veertien maal dat van de controlegroep en negen maal de EPA-norm.
  • In huis C – op ongeveer 75 meter van de houtbron – was de piekbelasting van PM2.5 twaalf maal dat van de controlegroep en acht maal de EPA-norm.
  • In huis D – op ongeveer 35 meter van de houtbron – was de piekbelasting van PM2.5 acht maal dat van de controlegroep en zes maal de EPA-norm.

 

Ook de niveaus van fijnstof PM0.5 waren te hoog gedurende de metingen.
Een afstand van 30 tot 60 meter is dus veel te weinig om houtrook buiten te houden; zelfs de inwoners van huizen die 250 meter van de vervuilingsbron staan lopen grote gezondheidsrisico’s.


Het Amerikaanse agentschap voor milieubescherming, de EPA, heeft aangetoond dat van alle fijnstofdeeltjes PM2.5 en PM0.5 in houtrook het meeste voorkomen. PM2,5 en kleiner hebben het grootste negatieve effect op de menselijke gezondheid, omdat ze diep in de longen kunnen doordringen en daar schade kunnen aanrichten. Ze kunnen zelfs in de bloedbaan terechtkomen en zo hun gifstoffen in het lichaam verspreiden.

Hout wordt al sinds mensenheugenis als brandstof gebruikt. Daarom zou gemakkelijk het idee kunnen ontstaan dat dit onschuldig is. Het tegendeel is waar. Houtrook bevat veel (o.a. kankerverwekkende) bestanddelen die ook in sigarettenrook voorkomen, en daarvan kennen we inmiddels de schadelijke effecten. Om roken en meeroken tegen te gaan bestaat allerlei regelgeving, maar er zijn geen beperkende of beschermende maatregelen voor wie schade ondervindt van de houtrook van buren.

De fijnstofdeeltjes in houtrook zijn zo klein dat ze niet buiten de woning kunnen worden gehouden, zelfs niet als deze optimaal is geïsoleerd. Langdurige blootstelling kan bij gezonde mensen leiden tot een verminderde longfunctie, astma-aanvallen, hoofdpijnen, bijholteontsteking, bronchitis, longontsteking, hartklachten en kanker. Zelfs een korte blootstelling aan hoge concentraties fijnstof, van bijvoorbeeld twee uur, kan al nadelige gezondheidseffecten hebben.
Voor kwetsbare groepen, zoals mensen met astma of chronische luchtweg- en hartaandoeningen, kan zo’n korte blootstelling zelfs gevaarlijk zijn. Dit geldt ook voor kinderen en ouderen. Bij kinderen kan inademing van houtrook een gezonde ontwikkeling van de longen in de weg staan en luchtwegaandoeningen zoals COPD veroorzaken.

Houtrook is een complexe mengeling van chemische stoffen. Het bevat ongezonde hoeveelheden fijnstof, dioxine, koolmonoxide, stikstofdioxide, zwaveldioxide, zoutzuur en formaldehyde. Daarnaast heeft de Amerikaanse EPA (Environmental Protection Agency) in de houtrook uit de bovengenoemde externe houtgestookte verwarmingsketels methaan, benzeen, ammoniak, aceetaldehyde, fenol, naftaleen, cresolen, acroleïne, 1,3-butadieen, benzo[a]pyreen, kwik en furaan gevonden.

De gezondheidsschade die hieruit kan voortvloeien is afhankelijk van de hoeveelheid ingeademde houtrook en de samenstelling ervan. De bestanddelen in de houtrook afkomstig van een smeulend vuur zijn niet precies hetzelfde als die afkomstig van een ‘zuurstofrijk’ vuur. Fijnstofdeeltjes van 0.1 tot 5 micron zitten echter in álle houtrook, en door deze deeltjes te meten kan men een indicatie krijgen van de aanwezigheid van houtrook en de concentratie ervan, en dus ook van de daarmee samenhangende gezondheidsrisico’s.

Behalve dat houtrook dus de gezondheid van buren bedreigt, wordt tijdens de verbranding van hout meer CO2 uitgestoten dan bij de verbranding van olie, kolen of aardgas, hetgeen schadelijk is voor het klimaat. Het verdient daarom aanbeveling dat mensen zo min mogelijk hout stoken, en zeker niet op hout overschakelen als hoofdverwarmingsbron.
Het ligt – in Amerika zowel als Nederland – op de weg van beleidsmakers en gezondheidsorganisaties om hier meer voorlichting over te geven. Daarnaast moeten gemeentes en overheden beleidsmaatregelen en regelgeving ontwikkelen om de gezondheid van burgers te beschermen.(Red.)

Gezondheidseffecten van het verwarmen van woonhuizen met hout en kolen door WHO

Met dank aan een vrijwilligster van de stichting Houtrookvrij voor de vertaling van de relevante onderdelen van het rapport. In deze samenvatting is daar waar zinvol een relatie gelegd met de Nederlandse situatie.

whoBegin 2015 is er een rapport verschenen van de World Health Organisation (WHO) over de nadelige gezondheidseffecten van het verwarmen van woonhuizen met hout en kolen: Residential heating with wood and coal: health impacts and policy options in Europe and North-America.
Dit rapport concentreert zich op de situatie in Europa en Noord-Amerika, waar zich vele streken bevinden die voor verwarming van deze brandstoffen afhankelijk zijn. In Nederland is bijna niemand voor verwarming uitsluitend op hout of kolen aangewezen. Het kolentijdperk hebben we lang achter ons gelaten en bijna iedereen beschikt over schoon aardgas. Toch wordt ook in Nederland steeds meer hout gestookt, in open haarden, allesbranders en houtkachels. Dit is geen noodzaak, maar louter omdat het zo ‘gezellig’ is.

________________________________________

Het verwarmen van woonhuizen d.m.v. hout is een belangrijke bron van (buiten)luchtverontreiniging. Het kan ook aanzienlijke vervuiling binnenshuis veroorzaken, wanneer vervuilde buitenlucht binnendringt. Bij het verbranden van hout komen fijnstof en kankerverwekkende stoffen vrij. Er is inmiddels voldoende bewijsmateriaal om verwarming met hout in verband te brengen met gezondheidsproblemen zoals luchtwegaandoeningen en met vroegtijdige sterfte door hart- en vaatziekten.
Bij de bestrijding van luchtvervuiling wereldwijd moet volgens de WHO meer aandacht worden besteed aan de grote rol die hout en houtige biomassa hierin speelt, en het is van groot belang dat de kennis hierover zowel bij landelijke en lokale overheden als bij het grote publiek wordt verbreed.

In Midden-Europa, en dus ook in Nederland, worden hoge fijnstofwaarden aangetroffen, o.a. als gevolg van verwarming met vaste brandstoffen als hout en kolen, en vooral van fijnstofdeeltjes met een diameter van minder dan 2,5 micrometer (PM2.5). Schattingen gaan er van uit dat in Europa 61.000 mensen hierdoor voortijdig overlijden.

Een van de problemen bij het stoken op hout in woonhuizen, is het feit dat er gebruik wordt gemaakt van kleinschalige verbrandingstoestellen (de open haard wordt vanwege zijn zeer lage rendement door de WHO niet eens als serieuze verwarmingsbron gezien). Deze toestellen zijn niet in staat de hoge temperaturen te bereiken die volledige verbranding garanderen, waarbij alle koolstof wordt omgezet in CO2.
Het gevolg zijn schadelijke emissies, zoals fijnstof PM2.5, koolmonoxide (CO), roet (black carbon, draagt bij aan broeikaseffect), methaan (ook een broeikasgas), stikstofoxides, aldehydes en vluchtige organische stoffen. Op buurtniveau zorgt dit voor een piekbelasting, die meestal niet wordt gemeten en waar geen regelgeving voor bestaat, in tegenstelling tot de uitstoot van bv. verkeer, industrie of energiecentrales. Juist omdat het om woonbuurten gaat, is er een hoge kans dat veel mensen aan die verhoogde waarden worden blootgesteld, door hun eigen verbrandingstoestel (vervuiling van de binnenlucht) en/of dat van buren (binnendringen van vervuilde buitenlucht), vooral wanneer het koud en windstil weer is.

Toelichting van de bestanddelen in de uitstoot van particuliere verwarming met hout en kolen:
PM2.5: een van de belangrijkste vervuilende stoffen en een goede indicator voor het meten van de gezondheidsschade door de verbranding van vaste brandstoffen. Fijnstof is breed bestudeerd en de meeste maatregelen voor emissiereductie focussen op fijnstof.
BC ofwel black carbon ofwel roet: black carbon is een bestanddeel van PM2.5 en wordt gezien als ongunstig voor de gezondheid. Het draagt bij aan het broeikaseffect en kan andere schadelijke stoffen, zoals vluchtige koolwaterstoffen, aan zich binden.
OC ofwel organic carbon ofwel organische koolstof: OC is ook een bestanddeel van PM2.5, en wordt beschouwd als een vervuilende stof. CO ondergaat allerlei chemische veranderingen onder invloed van zonlicht en temperatuur.
Gassen: koolmonoxide, stikstofoxides, PAK’s, zwaveldioxide en vluchtige organische stoffen (VOS).
Levoglucosan: dit komt vrij bij de verbranding van biomassa en wordt vaak gebruikt als een indicator voor de aanwezigheid van emissies uit vaste brandstoffen.
Andere bestanddelen: als onder invloed van economische omstandigheden of door onwetendheid mensen ertoe overgaan meubels, plastic of afval (mee) te verbranden, komen er nog veel meer stoffen vrij die de gezondheid bedreigen, zoals dioxines en lood.

Er zijn in Europa maar een paar landen die beperkende maatregelen hebben ingevoerd voor toestellen met een te laag rendement of een limiet hebben gesteld aan de uitstoot. Een aantal landen stimuleert het gebruik van hout en andere biomassa voor de verwarming van woningen zelfs als ‘duurzame energie’, die klimaatverandering en afhankelijkheid van vaste brandstoffen zou kunnen tegengaan. De economische crisis in Europa heeft er bovendien voor gezorgd dat burgers om economische redenen op het stoken van hout overstappen. De verwachting is dat hierdoor binnen de EU het verwarmen d.m.v. hout voorlopig niet zal afnemen en wellicht nog zal toenemen. Dit vindt de WHO een zorgelijke ontwikkeling, die om een effectieve aanpak vraagt.

Tussen 1990 en 2005 zijn de PM2.5 emissies van huishoudens die op vaste brandstoffen stoken sterk toegenomen in vergelijking met andere sectoren zoals verkeer en industrie, die juist beter gecontroleerd en aan banden gelegd worden, en deze trend zet zich helaas voort. De invoering van geavanceerde technologie op het gebied van houtkachels gaat te langzaam, en er zijn te weinig stimuleringsmaatregelen voor de inruil van verouderde toestellen.

Moderne houtkachels lozen – onder ideale omstandigheden en exact volgens de handleiding gebruikt – een beperkte hoeveelheid vervuilende gassen en fijnstof direct op de buitenlucht en de verontreiniging binnenshuis is daarbij minimaal.
In de praktijk zijn de omstandigheden meestal minder ideaal: door verkeerde bediening, het stoken van nat hout, onvoldoende ventilatie, het te vol laden van de kachel of het temperen (smoren) van het vuur, kunnen buiten- en binnenlucht vervuild raken, en kunnen zich zelfs gevallen van koolmonoxidevergiftiging voordoen. Juist omdat de verbrandingsbron zo dichtbij is, is de kans op inademing van schadelijke stoffen hoog.

Blootstelling aan rook is altijd ongezond, ook als het slechts kort is. Bij dierproeven is van 28 schadelijke stoffen in houtrook aangetoond dat zij giftig zijn, van 14 dat zij kankerverwekkend zijn en van 4 dat zij kankerbevorderend zijn.
Fijnstof wordt eveneens beschouwd als kankerverwekkend, en de WHO houdt hier tegenwoordig rekening mee bij de vaststelling van nieuwe richtlijnen voor binnenluchtkwaliteit.

Er zijn honderden epidemiologische studies uitgevoerd (m.b.t. luchtverontreiniging, bosbranden, het verbranden van landbouwafval, de uitstoot van dieselauto’s, roken en meeroken) die de effecten van fijnstofemissies koppelen aan gezondheidsproblemen, ziekenhuisopnames en sterftetoename. Er is geen reden om aan te nemen dat de uitstoot van particuliere houtkachels deze effecten niet heeft.

Blootstelling aan fijnstof heeft in het gunstigste geval oogirritaties, hoestaanvallen of benauwdheid tot gevolg. Maar het kan eveneens het verloop van luchtwegaandoeningen zoals astma, COPD, bronchiolitis (een ontsteking van de bronchioli, de kleinste luchtwegen) en middenoorontsteking verergeren en leiden tot chronische aandoeningen. Langdurige blootstelling wordt bij kinderen in verband gebracht met infecties (waaronder longontsteking) van de lagere luchtwegen (bronchiën, longweefsel en longblaasjes) en bij vrouwen met COPD, verminderde longcapaciteit en longkanker. Ook is een samenhang met doodgeboortes en de geboorte van baby’s met een laag geboortegewicht. Natuurlijk zorgt dit alles ook voor een ongewenste toename in medicijngebruik en het verlies van vele gezonde levensjaren.
Recente studies wijzen ook op een verband tussen fijnstof en de (on)gezondheid van hart en bloedvaten.

Er zijn niet veel onderzoeken gedaan waarbij gezonde volwassenen opzettelijk langdurig werden blootgesteld aan houtrook. Ook moet er nog meer onderzoek worden gedaan naar de blootstelling in de verschillende fases van het verbrandingsproces (aanmaken, voluit branden, uitbranden). In zijn algemeenheid legt men echter een relatie met o.a. bloedklontering, ontstekingen in de lagere luchtwegen, slijmvliesirritatie, en verstijving van de bloedvaten.

Houtrook bevat naast fijnstof veel roet ofwel black carbon. Van de wereldwijde uitstoot van black carbon door de verbranding van biomassa komt 34 tot 46% voor de rekening van particuliere huishoudens (verwarming en koken). Er is voldoende onderzoek dat wijst op gezondheidseffecten door black carbon, zowel op de lange als korte termijn, met name op hart- en vaatziekten, en hart-longziekten.

Er moet dus wereldwijd minder gebruik gemaakt worden van vaste brandstoffen als hout (en kolen), de verbranding moet efficiënter (vervanging van oude kachels door kachels met keurmerken, invoering van pelletkachels) en de vervuiling moet beter afgevangen worden (filters). Er moeten regels voor de emissies van houtgestookte verbrandingstoestellen komen, en de marketing, verkoop en verspreiding van vaste brandstoffen moet aan banden worden gelegd.

In Nederland beschikt bijna iedereen over schoon aardgas, dus dat zou hier de eerste keuze moeten zijn. In landen waar geen schone brandstoffen beschikbaar zijn komt als eerste keuze de hoogrendements-houtkachel in beeld. Voorlichtingscampagnes moeten er voor zorgen dat men hier ook op de juiste wijze in stookt, dus alleen met droog en schoon hout, zonder het vuur te smoren, en niet op dagen met een slechte luchtkwaliteit (mist, smog).

De WHO benadrukt dat men naar schone brandstoffen moet omschakelen wanneer dit maar enigszins mogelijk is en dat in elk geval onnodige sfeer- en bijverwarming vermeden moet worden. De kennis over de gezondheidsrisico’s van houtstook moet onder burgers verbreed worden, en daarbij is het belangrijk ook het imago van houtstoken door te prikken. Kennis alleen leidt vaak nog niet tot gedragsaanpassing. Door het voeren van campagnes moet de link tussen houtstoken en gezelligheid en geborgenheid doorbroken worden. De succesvolle campagnes tegen het roken van sigaretten kunnen ons daarbij tot voorbeeld dienen.

Voor het terugdringen van emissies is het belangrijk andere manieren van verwarmen aan te wenden en te ontwikkelen, b.v. stadsverwarming, aardwarmte, koude-warmteopslag of het gebruiken van de restwarmte van industrie en energiecentrales.

Hoewel verbetering van de buitenluchtkwaliteit voorop staat, kan op individueel niveau de luchtkwaliteit binnenshuis verbeterd worden door het gebruik van HEPA-filters om fijnstof buiten te houden, en het toepassen van luchtzuiveringsapparatuur.

Er zijn al diverse maatregelen genomen om de uitstoot door houtverbranding in de toekomst te verminderen.
De EU heeft het zg. ‘ecodesign-label’ geïntroduceerd, dat aangeeft dat men een geavanceerd verwarmingstoestel met hoog rendement aanschaft. Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Zweden hebben een nationale emissienorm vastgesteld voor particuliere houtkachels. Canada en de VS hebben normen vastgesteld voor de efficiëntie van nieuwe houtverbrandingstoestellen. Deze maatregelen concentreren zich in de eerste plaats op de reductie van fijnstof, maar ook op de vermindering van koolmonoxide (CO).
Er zijn in verschillende Europese landen financiële stimuleringsmaatregelen om verouderde apparatuur in te ruilen voor efficiëntere toestellen en om op andere manieren van verwarming over te stappen, zoals aardwarmte etc. Waar men niet om het verwarmen met hout heen kan, wordt de aanschaf van pelletkachels aangemoedigd.

In delen van de VS zijn zg. “no burn” dagen ingesteld (verplicht en vrijwillig) op dagen met ongunstige meteorologische omstandigheden (koud windstil weer, temperatuurinversie). Op die dagen mogen bv. houtkachels zonder certificaat niet gestookt worden, of is zelfs elke wijze van houtverbranding verboden.
Het inwisselen van inefficiënte apparatuur is in delen van de VS verplicht, bv. bij verkoop moet een huis over een gecertificeerde haard beschikken. Voorts mag men in sommige huizen geen gebruik maken van verwarming d.m.v. hout. Is er geen andere verwarmingsbron, dan mag men per woning niet meer dan één houtkachel bezitten. Op andere plaatsen wordt vooral gecontroleerd op de uitstoot, geeft men adviezen omtrent verstandig stoken en/of heeft men een strategie ontwikkeld om klachten over emissies te behandelen.
Het verdient volgens de WHO ook aanbeveling om een stimulans te geven aan de ontwikkelaars van houtverbrandingsapparatuur, zoals technici, studententeams, uitvinders etc., om een nog efficiëntere generatie houtkachels te ontwerpen.

Met betrekking tot het toekomstige gebruik van hout en houtige biomassa voor verwarming en energieopwekking is een betere afstemming tussen individuele landen noodzakelijk.
Bij elke keuze die te maken heeft met klimaatverandering en duurzame energie moeten beleidsmakers zich bewust zijn van de vervuiling die houtverbranding met zich meebrengt en direct alternatieven overwegen of in elk geval de meest geavanceerde techniek promoten.
Er is wereldwijd grote behoefte aan wet- en regelgeving op dit gebied, zowel om de opwarming van de aarde af te remmen als het aantal aan houtverbranding gerelateerde ziektes te reduceren.
Daarvoor moet niet alleen de uitstoot van fijnstof afnemen, maar ook die van vluchtige koolwaterstoffen en koolmonoxide, kooldioxide en methaan.
Kennisvergroting en bewustwording zijn essentieel, en daarbij hoort een actief beleid van de ministeries die zich met luchtverontreiniging, energie en gezondheid bezighouden.
Op regionaal en gemeentelijk niveau moeten inruilprogramma’s voor vervuilende toestellen worden opgezet, bij voorkeur met een financiële tegemoetkoming.

In sommige gebieden moet er een verbod op het stoken met hout komen. Dichtbevolkte stedelijke gebieden of ongunstig gelegen regio’s (bij voorbeeld dalen, waar de rook blijft hangen) moeten worden aangewezen als ‘houtrookvrije zones’ (no burn areas) waar geen hout mag worden gestookt, of – bij gebrek aan andere brandstoffen – alleen in de meest efficiënte houtkachels.
In minder dichtbevolkte zones kunnen, afhankelijk van de weersvoorspelling, ‘houtrookvrije dagen’ worden afgekondigd.

Bij het nemen van maatregelen moet rekening worden gehouden met de snel groeiende groep van 65-plussers, waaronder relatief veel mensen zijn met chronische luchtwegaandoeningen of hart-en vaatziektes. Ook baby’s en kleuters vormen een kwetsbare groep, omdat zij sneller dan grotere kinderen en volwassenen luchtwegaandoeningen en infecties oplopen.

Regionale en lokale autoriteiten moeten, samen met patiëntenorganisaties, brede voorlichtingscampagnes opzetten om burgers te informeren over de gevaren van houtstook voor gezondheid en milieu, en het heilzame effect op de gezondheid wanneer zij van schonere energiebronnen gebruik maken. Er zouden folders kunnen worden verspreid met informatie over schone energiebronnen en verstandig stoken. De misvatting dat houtstoken CO2-neutraal, duurzaam en milieuvriendelijk is moet daarin met kracht bestreden worden. De grootste uitdaging is echter om het gedrag van burgers te doorbreken, vooral daar waar mensen goedkoop aan hout kunnen komen. Bevordering van de publieke kennis over dit onderwerp is dus van levensbelang.

Samenvattend handelt een groot deel van dit rapport over de noodzaak van hoog renderende houtkachels. Dat is niet vreemd, omdat men op tal van plaatsen op hout als brandstof aangewezen is. Nederland is een van de weinige landen waar bijna alle burgers op het aardgasnetwerk zijn aangesloten. Het stoken van houtkachels is dus eigenlijk een extra luxe. Het is precies die ‘onnodige sfeer- en bijverwarming’ waar de WHO op doelt, en die dus vermeden moet worden. Tegelijk is Nederland zeer dichtbevolkt, en daarmee juist zo’n land waar houtstook volgens de WHO niet thuishoort. Tel daarbij op dat wij een vergrijzende bevolking hebben, op wie de luchtverontreiniging een extra grote impact heeft, en het is duidelijk dat Nederland de houtkachel beter vaarwel kan zeggen. Laten we hopen dat de Nederlandse overheid zich dit rapport aantrekt en nu eindelijk tot actie overgaat.
Hieronder volgt een samenvatting van het WHO-rapport, met de nadruk op hoofdzaken die voor onze Nederlandse situatie van belang kunnen zijn. Klik op de link voor het hele rapport (in het Engels).

De onveilige fijnstofnormen van Europa vanaf 2015

fijnstofnormen

 

Bijgaande illustratie laat zien dat de PM2,5 norm die vanaf 2015 gaat gelden niet gezond is.
Vanaf 2015 geldt in Nederland een norm voor PM2,5 van 25 µg/m3. Alle relevante gezondheidsrisico’s  spelen zich echter af onder de norm. In de VS geldt een norm van 12 µg/m3, de Wereldgezondheidsorganisatie adviseert om de norm op 10 µg/m3 vast te stellen.

Er moet en kan dus in Nederland nog veel meer gebeuren om de lucht gezond te maken. Dit is van belang voor iedereen, maar met name voor de 1 miljoen longpatiënten.