Tag

luchtverontreininging

Een kritische blik op het ‘Kennisdocument Houtstook in Nederland’

In september 2018 verscheen het rapport ‘Kennisdocument Houtstook in Nederland’ (pdf).

Dit rapport werd in opdracht van RVO Nederland geschreven door Jaap Koppejan van chemisch ingenieursbureau Procede Biomass BV uit Enschede en Frans de Bree van Buro Blauw BV uit Wageningen, een ingenieursbureau gespecialiseerd in luchtkwaliteit.

Dit rapport beoogt een feitelijk overzicht te geven van de warmteopwekking in de gebouwde omgeving met behulp van biomassa, zowel bedrijfsmatig als bij particulieren. Op die manier wil het bijdragen aan een genuanceerde maatschappelijke discussie.

Hieronder doen wij een poging om na te gaan of dat gelukt is. Laten we met de positieve aspecten beginnen. De schrijvers erkennen:

  • dat de Gezondheidsraad adviseert dat alle houtstook ontmoedigd moet worden
  • dat houtstook als vervuilende bron prominenter wordt naarmate de verontreiniging door het verkeer en de industrie afnemen
  • dat door de uitstoot van houtrook secundaire aerosolen worden gevormd en dat dit buiten de emissiestatistieken valt
  • dat in woonwijken cumulatie optreedt door meerdere kachels en en dat dit door hoge concentraties van fijnstof kan leiden tot een onvoldoende woon- en leefklimaat
  • dat een moderne houtkachel vaker gebruikt zal worden dan een open haard
  • dat verdere reductie van fijnstof door houtstook noodzakelijk is
  • dat de uitstoot van houtkachels in de dagelijkse praktijk meestal hoger uitvalt dan tijdens laboratoriumtesten
  • dat houtkachels binnen een uur meerdere keren sterk verhoogde concentraties roet in de omgeving kunnen veroorzaken

Dat is winst. Maar er kleven helaas ook veel negatieve aspecten aan dit document, dat hoofdzakelijk de promotie van een nieuwe generatie houtkachels tot doel lijkt te hebben.

Eén van de auteurs, Jaap Koppejan, is al 20 jaar werkzaam in de biomassa-industrie en daarmee niet echt een onafhankelijke partij. Hij is managing director van Procede Biomass BV en heeft daarnaast o.a. een bedrijf in woodchip boilers. Bij Bio Forte Nederland houdt hij zich bezig met het technisch ontwerp van biomassacentrales.

Overigens heeft de Belastingdienst december vorig jaar beslag gelegd op bezittingen en administratie van Procede, omdat het bedrijf een belastingschuld van een miljoen euro had opgebouwd. Onderzoek van de FIOD wees uit dat er geschoven was met BV’s en gesjoemeld met omzetbelasting.

Statusoverzicht Houtkachels

Om even te weten waar de schrijvers staan eerst wat geschiedenis. In 2010 vervaardigde Jaap Koppejan in opdracht van AgentschapNL (nu: RVO) het rapport ‘Statusoverzicht Houtkachels in Nederland’, een document dat qua opzet lijkt op het nu verschenen rapport.

De kijk op biomassaverbranding in dit statusoverzicht is uitermate eenzijdig en de duurzaamheid van houtstoken wordt op geen enkel moment gerelativeerd. Het document lijkt voornamelijk de verkoop van moderne houtkachels te willen bevorderen en elk argument wordt daaraan ondergeschikt gemaakt.

Houtverbranding wordt louter gezien als ‘vermeden fossiele energie’. Oudere kachels en open haarden zouden 95% van de schadelijke uitstoot veroorzaken en daarom zo snel mogelijk vervangen moeten worden door betere houtkachels.

Overlast (en daardoor het gevaar van een slecht imago van de kachelbranche!) is het gevolg van verkeerd stookgedrag en/of een onprofessionele installatie, aldus het rapport. De milieueffecten van hout stoken moeten zo goed mogelijk worden beperkt door: optimaal stoken, deskundige installatie, nageschakelde filters, trainingen, mediacampagnes en ga zo maar door. Dan zal de uitstoot schoner worden en voornamelijk bestaan

uit de aanwezige anorganische componenten in de biomassa (zouten), waarvan de toxiciteit niet significant is.

Omdat een goede houtkachel over het algemeen vaker wordt gebruikt dan bijvoorbeeld een open haard, zal dat leiden tot ‘een toenemende duurzame energieopwekking’. De invloed van houtkachels op de totale fijnstofconcentraties is volgens Koppejan verwaarloosbaar klein ten opzichte van de invloed van het verkeer.

Voorts wordt gepleit voor certificering van installateurs en dealers (samen met brancheorganisatie Sfeerverwarmingsgilde), ‘gemeentelijke stookexperts’ die bij problemen ingeschakeld kunnen worden, erkende beëdigde schoorsteenvegers, en een programma voor versnelde vervanging van oude houtkachels, liefst met overheidssubsidie.

Tot zover de studie uit 2010, die aanstuurt op het creëren van een vervangingsmarkt voor open haarden en verouderde houtkachels en voorbijgaat aan de gevaren voor volksgezondheid en milieu.

Dezelfde boodschap

Het onlangs verschenen nieuwe rapport ‘Kennisdocument Houtstook in Nederland’ draagt acht jaar later exact dezelfde boodschap uit. Opnieuw wordt de schijn opgehouden dat hier een uitgewogen verhandeling over houtstook wordt gepresenteerd.

Bij de totstandkoming van dit onderzoek zou een ‘klankbordgroep met brede maatschappelijke vertegenwoordiging’ zijn betrokken. In persberichten is sprake van ‘een brede commissie met (naast industrie en overheid) vertegenwoordigers van milieuorganisaties, GGD’s en het Longfonds, die deze studie hebben begeleid’. Dat zou het tot een objectief geheel maken.

De oplettende lezer ziet echter onder ‘Begeleidingscommissie’ in Appendix 1 alleen vermeld: Milieu Centraal (uitdrager van de overheidscampagne voor pelletkachels en biomassaketels) en Milieudefensie (die als enige wél kritisch is).

Het Longfonds – een notoir tegenstander van houtstook – en de Omgevingsdienst hebben alleen d.m.v. ‘mondelinge conversatie’ bijgedragen. Wat die conversatie inhield blijft onduidelijk. De slogan waarmee het Longfonds actievoert is daarentegen duidelijk genoeg: Verwarm je huis bewust en niet met hout!

De Omgevingsdienst Zuid-Holland heeft aangegeven dat door het afnemen van het maatschappelijk draagvlak voor houtstook in de energietransitie een informatief kennisdocument over biomassa grote meerwaarde heeft. Vrij vertaald: er is behoefte aan een kennisdocument dat het slechte imago van houtstook kan opvijzelen.

Wat betreft de GGD’s wordt het kritische onderzoek van de noordelijke GGD’s genoemd (Greven, F., Reen, W., Hoek, G., Hagedoorn, N., Katoele, M., Vink, N., Duijm, F., Overlast door houtrook; onderzoek naar het meten van fijnstof als hulpmiddel bij het beoordelen van klachten over houtstook, GGD Groningen ism GGD Drenthe en GGD Fyslân, 2015), maar we lezen niets over het GGD/GHOR-standpunt, dat inhoudt dat vanwege de samenstelling van houtrook blootstelling in de directe woonomgeving zo veel mogelijk moet worden beperkt.

De Amsterdamse GGD meent zelfs dat houtrook zo ongezond is dat het stoken van hout geheel vermeden moet worden omdat het veel meer vervuiling verspreidt dan andere soorten verwarming.

Inzet: promotie

Dit nieuwe rapport legt veel meer nadruk op uitstoot en overlast, daartoe gedwongen door talloze recente onderzoeken en de publieke opinie. Maar de inzet blijft het promoten van ‘het nieuwe stoken’ in betere hout- en pelletkachels.

Opnieuw dus geen eerlijke vergelijking tussen houtkachels en schonere bronnen, maar alleen tussen vieze verouderde houtkachels en ‘schone’ moderne, die zogenaamd alleen ‘niet-toxische zouten’ uitstoten. Het zijn dezelfde mantra’s die de kachelbranche in het Platform Houtrook en Gezondheid (dat de overlast van houtstoken wil voorkomen/verminderen) naar voren brengt.

We nemen een aantal passages onder de loep.

Met ca. 23% van het huidige eindverbruik draagt verbranding van biomassa voor warmteopwekking in belangrijke mate bij aan de doelstellingen voor opwekking van hernieuwbare energie in Nederland.

Let wel, slechts 6,6% van het totale energieverbruik in Nederland komt uit ‘hernieuwbare bronnen’, het gaat dus om 23% van die 6,6%, om 1,52% dus. Dat is bedrijfsmatige en particuliere biomassaverbranding samen. In 2017 droeg particuliere houtstook voor ongeveer 0,93% bij aan ‘hernieuwbare energie’ (voor zover vermijdbare bij- en sfeerverwarming duurzaam kan zijn).

In het Energieakkoord voor duurzame groei is afgesproken dat in 2020 14% van de energie hernieuwbaar moet zijn en in 2023 16%. Het zal nog een hele dobber worden om dat te halen. Vandaar dat onze overheid élke ‘bijdrage’ verwelkomt, hoe klein ook, en zelfs al is de tol daarvan vervuiling van woonwijken en bedreiging van volksgezondheid en milieu.

Overlast

Volgens de auteurs van dit rapport kan

houtstook alleen tot overlast leiden indien er gebruik wordt gemaakt van slecht functionerende of bedreven kachels of ketels welke niet goed zijn geplaatst.

Dioxines en PAK’s zouden vooral worden uitgestoten door open haarden en verouderde kachels. Vooral open haarden (de grote vervangingsmarkt) worden aangewezen als de boosdoeners. Goede moderne kachels presteren veel beter, dus de kwaliteitseisen aan kachels moeten omhoog.

Dat beantwoordt niet de vraag wat er gebeurt met de luchtkwaliteit als vijf ‘kwaliteitskachels’ in één straat tegelijk (en langduriger!) stoken. Een groot deel van de overlast wordt door de schrijvers toegeschreven aan verbranding van biomassa buitenshuis: vuurkorven, tuinhaarden, barbecues, open vuren, paasvuren, vuurschalen, en pizzaovens, die ‘geen emissie-eisen hebben’.

Élk argument is welkom, zolang het de eigen (vervuilende) branche maar uit de wind houdt. Overigens is het stoken van open vuur vanwege de emissies alleen toegestaan met een gemeentelijke ontheffing, in alle andere gevallen is het gewoon verboden. En er zijn ook (APV)regels voor overlast van vuurkorven etc., ook al worden die momenteel onvoldoende gehandhaafd.

Maar de bottomline is: dit ongecontroleerde gestook leidt tot IMAGOSCHADE voor onze kachelbranche, en dat moeten we niet hebben!

Stookkosten

De samenstellers van dit kennisdocument merken op dat verlaging van stookkosten voor houtstokers in Nederland geen doorslaggevend argument zou zijn. Tweederde van de houtstokers krijgt hun hout echter voor niets of bijna niets uit het informele circuit. Daar kan redelijkerwijs geen alternatief tegenop.

Bij de cijfers van TNO en het CBS over de aantallen houtgestookte toestellen in Nederland zetten de auteurs hun vraagtekens. Onlangs heeft de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) namelijk zélf opdracht gegeven tot ‘onafhankelijk statistisch onderzoek’. Daaruit zou blijken dat het totale aantal toestellen is afgenomen naar 841.000!

Ook het houtverbruik per toestel, behalve (voorspelbaar) dat van open haarden, zou aanzienlijk lager zijn dan het CBS aanneemt, in totaal slechts 11 PJ (i.p.v. 19 PJ volgens het CBS) en de emissies zouden dus ook navenant lager zijn.

Blijkbaar is het bedoelde onderzoek nr. 36 in de lijst van referenties: Hamstra, G., Onderzoek Gebruiksintensiteit Kachels en Haarden, presentatie concept resultaten, onderzoek iov NHK, Right Marktonderzoek en Advies BV, 7 juni 2018. 

Dit onderzoek is helaas nergens te vinden, maar er wordt wel herhááldelijk naar verwezen. Dergelijke onverifieerbare ‘feiten’ horen in een onderzoek dat pretendeert objectief te zijn niet thuis en ze zijn bovendien ongeloofwaardig.

Emissiecijfers

In de tekst wordt ook beweerd dat de emissiecijfers van TNO niet zouden kloppen, en dat die veel hoger zouden zijn dan van bv. EMEP/EEA (Air pollutant emission inventory guidebook van de European Environment Agency), maar dat klopt in elk geval met betrekking tot een paar zeer gevaarlijke stoffen níet:

uitstoot open haard TNO EMEP/EEA
PM10 (g/GJ) 161 550
benzo(a)pyreen* (mg/GJ) 65 121
indenopyreen** (mg/GJ) 32 71
* kankerverwekkend
* waarschijnlijk kankerverwekkend

Vanzelfsprekend pleiten de schrijvers voortdurend voor hogere eisen aan uitstoot, toestel, installatie, capaciteit, brandstof en wijze van stoken. Het hele proces moet volgens hen gereguleerd worden.

Alleen omdat het allemaal zo nauw luistert, en geen enkele stoker zich daaraan wil of kan houden zou het al verboden moeten worden. Als voor het bezweren van de gevaren van een gasapparaat zoveel stooklessen, adviezen, voorzorgsmaatregelen etc. nodig zouden zijn als voor een houtkachel, waren ze allang verbannen.

De open haard is volgens dit kennisdocument geen ‘toestel’ en hier zouden geen produkteisen voor zijn. Dit is niet correct, want in de Ecodesignrichtlijn valt het volgende te lezen:

“Onder toestellen voor lokale ruimteverwarming die vaste brandstoffen gebruiken en die vanaf 1 januari 2022 moeten voldoen aan de Ecodesignrichtlijn, valt ook:

  • een toestel voor lokale ruimteverwarming met open voorkant dat vaste brandstoffen gebruikt, waarvan het verbrandingsbed en de verbrandingsgassen niet zijn afgesloten van de ruimte waarin het product is geplaatst en dat verbonden is met een opening voor een schoorsteen of open haard of dat een afvoerkanaal nodig heeft voor de afvoer van de verbrandingsproducten.
  • de seizoensgebonden energie-efficiëntie voor ruimteverwarming van toestellen voor lokale ruimteverwarming met open voorkant die vaste brandstoffen gebruiken, bedraagt minimaal 30% (!).”

Rookgasreiniging

Herhaaldelijk wordt aangegeven dat

de uitstoot van schadelijke rookgascomponenten effectief kan worden beperkt door optimalisering van het verbrandingsproces. Vervolgens zijn vaste of condenseerbare stoffen grotendeels af te vangen via nageschakelde rookgasreiniging zoals elektrostatische filters, doekfilters of katalysatoren.

Uit een zeer recent onderzoek van ECN (Mogelijkheden voor emissiereductie bij houtkachels, 2017) bleek dat dit niet echt haalbaar is.

ECN zag de volgende struikelblokken:

  • filters zijn duur,
  • ze moeten door een erkend installateur worden aangelegd,
  • ze behoeven deskundig periodiek onderhoud,
  • ze vervuilen en desintegreren snel,
  • zijn nog niet uitontwikkeld,
  • hebben een onbekende levensduur,
  • kunnen (afhankelijk van type) óf fijnstof óf stank niet tegenhouden,
  • geven een extra legitimering voor stoken,
  • zijn gevoelig voor slijtage en storing,
  • kunnen vaak niet achteraf worden gemonteerd en vragen stroom,
  • zouden PAK’s reduceren, maar bv. dioxines juist doorlaten,
  • hebben maar een beperkt effect op de emissies,
  • doen het financiële voordeel van goedkoop houtstoken teniet en
  • last but not least, de aanschaf ervan kan niet afgedwongen worden.

Het ziet ernaar uit dat hier de oplossing niet gezocht moet worden.

Bagatelliseren gezondheidseffecten

Dat dit kennisdocument de impact van houtstook graag wil bagatelliseren, blijkt uit de volgende twee citaten:

Fijnstof uit biomassaverbranding kan leiden tot negatieve gezondheidseffecten, al is dit beeld niet geheel consistent.

en

Bij een aantal epidemiologische studies is een relatie gevonden tussen fijnstof uit biomassaverbranding en negatieve gezondheidseffecten, echter het is hierbij lastig om specifieke causale relaties te identificeren en houtrook te verbinden aan bepaalde specifieke gezondheidseffecten.

Hierbij wordt ter rechtvaardiging o.a. aangehaald nr. 28 uit de referentielijst: Fong, K.; Nussbaumer, T.: Health Effects of Aerosols from Wood Combustion – A Review, 16th ETH-Conference on Combustion Generated Nanoparticles, ETH Zürich, 24.–27. June 2012. 

Dit onderzoek opent echter als volgt:

Smoke from biomass combustion is identified as an important cause of premature deaths being more important than malaria and tuberculosis.

De eindconclusie is:

There is a relevant number of in vitro and in vivo investigations on wood PM. The majority of the tests reveal adverse health effects which are statistically significant for: Cytotoxicity, Oxidative stress, Inflammation, Physiological responses and Genotoxicity and carcinogeneity.

Een ander artikel uit de referentielijst, nr. 105: WHO, Residential heating with wood and coal: health impacts and policy options in Europe and North America, 2015 laat zien dat er ‘honderden studies zijn die een link leggen met gezondheidsproblemen, ziekenhuisopnames en sterftetoename’.

Over de fijnstofuitstoot die gepaard gaat met houtverbranding lezen we dat

vooral de ultrafijne deeltjes (PM1) onvoldoende worden gefilterd door neus en luchtpijp en in de longen kunnen terechtkomen en daar schadelijke effecten veroorzaken.

Dit soort ultrafijne deeltjes kan echter zelfs in de bloedbaan en de hersenen terechtkomen! En wie ervoor kiest een instantie als de WHO te citeren hoort niet alleen een toename van astma en COPD, bronchiolitis, middenoorontsteking en hart- en vaatziekten te noemen, maar óók longkanker, dementie en effecten op het ongeboren kind.

Roet

Over de roetuitstoot die gepaard gaat met houtverbranding lezen we:

In stedelijk gebied bedroeg de achtergrondconcentratie aan BC [black carbon] buiten het stookseizoen 0,6 µg/m3, oplopend naar gemiddeld 1,0 µg/m3 in het stookseizoen met uitschieters naar 20,4 µg/m3.

Dit wordt dus geconcludeerd op basis van meetpunten van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit die zich nooit midden in woonwijken (met houtkachels) bevinden en daarom dus niet representatief zijn voor houtstook. Van de 25 meetpunten in stedelijk gebied meten er bovendien 17 helemaal geen roet! Beter onderzoek in woonwijken is er schandelijk genoeg niet.

Roet wordt voorts vooral gezien als ‘climate force’. Ook dat is maar de halve waarheid, omdat roet één van de gevaarlijkste componenten van fijnstof is, die in verband wordt gebracht met chronische luchtwegaandoeningen, een verhoogd kankerrisico en vervroegde sterfte.

Over het onderzoek naar houtrookoverlast in Amersfoort (AmersfoortPanel, 2017) wordt opgemerkt:

Een belangrijk deel van de klachten in laatstgenoemde onderzoeken komt overigens van open vuur buitenshuis (vuurkorven) in plaats van kachels en haarden.

Er staat letterlijk in deze enquête:

28% van de panelleden ervaart wel eens hinder van een houtkachel of houtgestookte open haard in hun woonomgeving. [..] Van de panelleden ervaart 29% wel eens hinder van een barbecue of vuurkorf.

De hinder is van houtkachels is met 28% dus een serieuze overlastfactor, die niet kan worden afgedaan door naar andere overlastbronnen te wijzen, hoe hinderlijk die ook mogen zijn.

Fijnstof

Uit artikel nr. 103 van de referentielijst: Vincente, E.D., Alves, C.A., An overview of particulate emissions from residential biomass combustion, Atmospheric Research 199, 159–185, 2018, wordt geciteerd:

Uit de tabel blijkt opnieuw dat het door houtstook geëmitteerde fijnstof vrijwel volledig uit PM2.5 bestaat.

Een correct citaat uit dit wetenschappelijke artikel zou zijn:

However, several studies have reported that residential biomass combustion typically generates emissions dominated by particles with a mass mean diameter between 0.1 and 1 μm.

De uitstoot van fijnstof (en ultrafijnstof) wordt door de auteurs stelselmatig weggewuifd:

Wanneer de uitkomst van deze berekeningen [bedoeld is bepaalde modelberekeningen] wordt vergeleken met de gemiddelde stedelijke achtergrondconcentraties volgt dat de bijdrage van particuliere toestellen aan de jaargemiddelde fijnstofconcentraties in alle gevallen relatief klein is. Dit kan grotendeels worden verklaard door de geringe stookduur van met name open haarden en conventionele kachels.

en

De impact op langdurig gemiddelde lokale omgevingsconcentraties van alle toepassingen is meestal verwaarloosbaar, maar vuurkorven, open haarden en oudere houtkachels kunnen wel kortstondige hinder in de directe omgeving veroorzaken.

In datzelfde artikel nr. 103, hierboven reeds aangehaald, staan uitgebreide tabellen met de hoge bijdrages van residential burning aan PM en andere stoffen in de lucht, die deze conclusie niet ondersteunen.

Het is waar dat houtstoken piekuren kent en dat die door gemiddeldes onterecht worden gladgestreken. Ondertussen zit een burger tijdens die piekuren – die steeds langer duren – in onaanvaardbaar hoge concentraties.

Overigens is dit artikel één van de meest verontrustende artikelen m.b.t. de gevaren van residential burning. Het is hier terug te vinden. Twee opvallende passages uit dit onderzoek:

The highest BaP [benzo(a)pyreen] emissions are noticeable for modern appliances, characterised by higher burning rates. Thus, although a ‘new’ combustion technology contributes to the reduction of the overall PM [fijnstof] emissions compared with ‘old’ burning appliances, higher combustion temperatures in modern logwood stoves may lead to higher PAH [PAK] emissions.

en

Residential biomass combustion can have a substantial contribution to the PM car-bonaceous levels. In Finland (Helsinki), the contribution of biomass burning to the PM1 OC content (Organic Carbon) was estimated to be 41% during winter. In Switzerland (Zurich), the contribution of this source to OC in PM10 was approximately 41% in winter. In Spain (Barcelona), 60% of OC in PM1 was reported.

Stookalert

De kachelbranche laat zich er graag op voorstaan dat zij een eigen ‘stookalert’ heeft, dat (sporadisch) waarschuwt als houtstoken ongewenst is:

Door ongunstige weerscondities (temperatuurinversie, windstilte, etc.) kan de fijnstofbelasting per uur aanzienlijk hoger zijn dan de jaargemiddelde concentratie.

Maar ook bij ‘gunstige’ weersomstandigheden kan er door luchtverontreiniging sprake zijn van een slechte luchtkwaliteit, wat stoken onwenselijk maakt. Dit wordt echter niet bij het stookalert betrokken en daarom mag er van de kachelbranche bijna altijd gestookt worden.

Om houtrookoverlast in kaart te brengen worden modelberekeningen losgelaten op ‘belaste woningen’. Hieruit zou blijken

dat bij de aanwezigheid van meerdere houtkachels in een cirkel rond een belaste woning er geen optelling van fijnstofconcentraties bij de woning plaatsvindt als gevolg van meerdere toestellen. Wel wordt de woning vaker belast, maar dan steeds door één toestel tegelijkertijd.

Dit lijkt een erg simplistische benadering, die het probleem van houtrookoverlast geen recht doet.

Geuroverlast

Naast de uitstoot van schadelijke stoffen is ook geuroverlast een negatief aspect van houtstook. Onderzoek wijst uit dat de kwaliteit van leven afneemt naarmate mensen meer met geurhinder worden geconfronteerd. Geur bij biomassaverbranding zou volgens dit rapport gerelateerd zijn aan onvolledige verbranding. Dat hoeft niet altijd zo te zijn: ook bepaalde (hard)houtsoorten kunnen sterk ruiken.

Bureau Blauw, medeauteur van dit rapport, becijferde in het verleden dat bij een ‘goede verbranding’ de geur van één houtkachel tot maximaal 700 meter in de omtrek te ruiken valt. Bij een niet-optimale verbranding neemt dit zelfs toe tot 1200 meter. De geurhinder van een cluster van vijf houtkachels zou zelfs 3 kilometer ver reiken!

Dat strookt niet met de bewering dat er

bij een goede verbranding voor particuliere houtgestookte toestellen er normaliter sprake is van een goed woon- en leefklimaat voor geur. Bij moderne kachels en pelletketels is zelfs bij de aanwezigheid van 10 toestellen sprake van een goed woon- en leefklimaat voor geur.

De schuld van geuroverlast zijn dus wederom slechte houtkachels en open haarden.

Een onderzoek van Motivaction in opdracht van Milieu Centraal uit 2015 concludeerde dat bijna de helft van de Nederlanders aangeeft dat hout stoken voor stank zorgt. De WHO vindt dat er al sprake is van een probleem wanneer 5% van de bevolking gedurende 2% van de tijd hinder ondervindt door stank.

Ketels

De bewering

dat het Platform Houtrook en Gezondheid zich bij zijn aanbevelingen beperkt tot ‘sfeerverwarming’ en zich niet bezighoudt met de overlast van houtgestookte ketels

is onjuist. Het stoken van hout en andere vaste brandstoffen door particulieren strekt zich ook uit tot (pellet)ketels die warm water en CV bedienen en de héle dag branden. Alleen bedrijfsmatig gestookte ketels vallen hier buiten.

In maart 2018 stelde het Platform Houtrook de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat voor om de overheidssubsidie op pelletkachels te beëindigen met het oog op de weinig duurzame fijnstofemissies.

Conclusie

De literatuurlijst onderaan dit kennisdocument is indrukwekkend, maar het niet zo flatteuze oordeel dat in sommige van de genoemde bronnen over het stoken van hout geveld wordt, valt absoluut niet terug te vinden in de tekst.

Zelfs al zouden alle slecht renderende houtkachels ingeruild worden voor efficiënte modellen, dan nog is houtstook vele malen vervuilender dan verwarmen met aardgas, zonne- en windenergie, electriciteit of aardwarmte. Houtstook leent zich daarom niet voor dichtbevolkte woonwijken en zou geen rol mogen spelen in de energietransitie.

Daarbij komt ook nog de morele kwestie dat je een ander, analoog aan sigarettenrook, geen schade door houtrook mag berokkenen, iets waaraan in dit rapport wordt voorbijgegaan.

Helaas moet het eindoordeel luiden dat voor een genuanceerde bijdrage aan een maatschappelijke discussie over verwarmen op hout dit tendentieuze document niet voldoet. Het geeft slechts het standpunt van industrie en overheid weer en het is een aanfluiting dat RVO hier genoegen mee heeft genomen.

Pak houtrookoverlast aan bij de BRON!

Op 30 juni 2016 was er een Houtrooksymposium bij het RIVM in de Bilt. Partijen zoals het RIVM, TNO en de GGD Groningen gaven hier presentaties. Ook aanwezig waren partijen afkomstig uit de ventilatie- en luchtzuiveringswereld. Veel bedrijven uit deze sector zijn lid van TVVL, dat met 1200 leden en 500 begunstigers één van de belangrijkste kennisplatforms op het gebied van utiliteitsbouw en installatietechniek vormt. TVVL organiseert conferenties, lezingen en cursussen, publiceert handboeken en geeft het maandelijkse TVVL-Magazine uit.

Omdat deze sector houtrook als melkkoe ook heeft ontdekt, wijdde TVVL de héle editie van juni 2017 aan houtrook en houtrookoverlast*.

Dat lijkt positief, maar de insteek van TVVL is niet dat overlast voorkomen of verminderd moet worden door geen of minder hout te stoken! TVVL concentreert zich namelijk op filtertechnieken in de afvoer van houtkachels, én – in het geval dat ‘hardleerse stokers’ hier niet aan willen – op het filteren van de binnenlucht van gehinderden! Als mensen last hebben van de houtkachel van hun buren, dan hoeft de vrijheid van de buurman om te stoken niet beknot te worden, nee, dan moeten zij zélf de vervuilde lucht maar proberen te zuiveren. Het staat de buurman immers vrij om van zo’n duur schoorsteenfilter af te zien? Dus werd in dit themanummer o.a. onderzocht hoe effectief luchtreinigingssystemen zijn tegen houtrook.

De onderzochte apparatuur was van VFA Solutions uit Schiedam: een elektrostatisch filter – de Aspra S INduct – dat werd geplaatst in een vrijstaande woning met een WTW-systeem.

Om de werking te kunnen beoordelen werd de houtrookconcentratie in de binnenlucht eerst gemeten zonder en daarna mét elektrostatisch filter. De deeltjes tussen 0.02 μm en 1 μm werden gemeten met een PTRAK Ultrafijn deeltjesteller (UPC) gebruikt; voor de deeltjes met een grootte vanaf 0.265 μm gebruikte men een GRIMM 1.109 stofmeter.

Het is amusant maar tegelijk pijnlijk om te lezen hoe de precaire situatie van de door houtrook gehinderden wordt neergezet, alleen maar om vervolgens de gewéldige verbetering na de inzet van de zuiveringsapparatuur te kunnen schetsen: de omliggende woningen gebruiken hun houtkachel en zelfs hun open haard (!) als hóófdverwarming, waarbij natuurlijk hoge houtrookconcentraties vrijkomen. Dit zorgt voor een constante verbrandingslucht. De kinderen zijn regelmatig ziek en anders wel verkouden, en de gezondheidsrisico’s van fijnstof worden breed uitgemeten.

Wanneer houtrookgedupeerden om overheidsmaatregelen en wetgeving vragen worden hun problemen meestal gebagatelliseerd, maar in dit geval komt een beetje overdrijving beter uit.

De metingen demonstreren dat een groot gedeelte van de deeltjes het woongedeelte van de woning binnendringt via de ongefilterde inlaat van de WTW. Zij laten tevens zien dat de bron van de hoge deeltjesaantallen de door houtrook vervuilde buitenlucht is. De deeltjesconcentratie in de ongefilterde toevoerlucht overstijgt zelfs in geringe mate de buitenluchtconcentratie.

Het gebruik van het elektrostatisch filter reduceert vervolgens de deeltjesconcentratie in de toevoerlucht aanzienlijk. De uitkomst: een 80% reductie van de houtrookconcentratie in de woning en een gezonder en schoner binnenmilieu.

Volgens VFA Solutions hebben TNO en ECN deze serie luchtreinigers getest en aangetoond dat de gebruikte technologie “zeer effectief ultrafijne deeltjes en nanodeeltjes tussen 0.3 en 10 micron uit de lucht verwijdert”. Ultrafijnstof heeft echter een diameter van 0,01 tot 0,1 μm (100 nanometer en kleiner), dus het lijkt erop dat deze filtersystemen het schadelijkste deel van houtrook (waaronder het gevaarlijke roet!) toch niet meepakken.

Worden de PTRAK en de GRIMM door de overheid ook ingezet om eens de situatie in een door houtrook geteisterde woonwijk te meten? Nee. GGD’s moeten bij de overheid om geld bedelen om onderzoek te mogen doen.

Worden de bevindingen uit dit onderzoek ook gebruikt om betere landelijke wetgeving tegen houtrookoverlast tot stand te brengen? Nee.

Worden de normen om ‘hardleerse houtstokers’ aan te pakken geobjectiveerd en in regelgeving geïmplementeerd? Nee, er wordt onderzocht hoe een gehinderde zélf de door plezierstook vervuilde buitenlucht met dure apparatuur kan zuiveren. Dat is de omgekeerde wereld en bovendien een achterhaalde end-of-pipe-oplossing. Moderne duurzame oplossingen concentreren zich op preventie.

Een offerteaanvraag bij VFA Solutions leert dat de kosten van de de Aspra S INduct op €2800 worden geschat, dit nog exclusief actief koolstoffilter, nodig om de geuroverlast te bestrijden. Natuurlijk moet dit dure filter regelmatig vervangen worden.

Het is een schande dat een particulier zou worden gedwongen dit soort kosten te maken opdat buren van hun gezellige sfeerverwarming kunnen blijven genieten.

En zelfs al zuiveren deze apparaten de binnenlucht, hoe zit het dan als je in de tuin wilt werken of een blokje om wilt gaan met de hond? Hoe zit het als je de was buiten wilt drogen? Hoe zit het als je kinderen buiten willen spelen? Moeten die dan de rookwolken van de buren maar gewoon opsnuiven? Geldt dat ook voor de kinderen op de (rookvrije) schoolpleinen in de buurt? Moeten houtrookgedupeerden de hele winter maar binnen blijven, achter hun elektrostatisch filter? Of gaan TNO en ECN zich soms concentreren op onderzoek naar buitenmaskers en antirookhelmen, alles om die hardleerse stoker te ontzien? De techniek staat immers voor niets?

Met een reductie van de houtrookconcentratie met 80% blijft er overigens altijd nog 20% hangen. Dat is 20% van de benzeen, roet, dioxines, kankerverwekkers, PAK’s, etc. Dat is onacceptabel, omdat houtrookvervuiling volkomen onnodig is.

Het is zeer teleurstellend dat een centrum voor Duurzaamheid, Milieu en Gezondheid (RIVM) een podium biedt aan dit soort “oplossingen” voor een steeds nijpender probleem.

Lees de eerste 8 pagina’s van het blad.

Open vuren op Unesco-lijst. Brief aan Jet Bussemaker, minister van OCW

De Stichting Houtrookvrij ijvert voor het terugdringen van overlast door uitstoot van gevaarlijke stoffen als gevolg van het gebruik van houtkachels, allesbranders, open haarden, vuurkorven, barbecues en aanverwante installaties binnenshuis en in de open lucht. Wij menen dat burgers recht hebben op schone en gezonde lucht, in het bijzonder in en rond de eigen woning. Ook verzet de Stichting zich tegen het toenemend aantal verbrandingen in de open lucht, waaronder vreugdevuren en paasvuren.

Daarom willen wij hierbij protest aantekenen tegen het feit dat vier grote vreugdevuren, en sinds kort het paasvuur van Espelo zijn opgenomen op de Unesco-lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed.

De Stichting Houtrookvrij werkt samen met het Longfonds en is gesprekspartner in het door de Rijksoverheid in het leven geroepen Platform Houtrook en Gezondheid. Dit Platform heeft tot doel gezondheidsschade door houtrook te voorkomen en te verminderen. In dit Platform hebben o.a. ook GGD’s en milieuorganisaties zitting.

Open vuren zijn schadelijk voor gezondheid en milieu

De laatste jaren neemt het aantal open vuren schrikbarend toe, evenals de grootte ervan. Van een gezellige samenkomst van dorpsgenoten is het b.v. het paasvuur van Espelo uitgegroeid tot een competitie en een toeristisch evenement, dat honderden mensen op de been brengt. Men laat containers met afvalhout van heinde en ver aanrukken en maakt speciale afspraken met Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer om aan enorme hoeveelheden resthout te komen. De laatste jaren bouwt men een bijna 20 meter hoge bult.

Rond de jaarwisseling vinden er daarnaast vele vreugdevuren plaats, zoals het Vreugdevuur Scheveningen, dat eveneens van een lokaal feest tot landelijke proporties is uitgegroeid.

Het beschermen en levend houden van folklore en tradities is een groot goed, maar wanneer we bedenken dat deze vuren een enorme milieuvervuiling met zich meebrengen en een aanslag betekenen op de gezondheid van toeschouwers, rijst toch de vraag of hier sprake is van een traditie die in stand gehouden moet worden.

Het inademen van houtrook beschouwen velen ten onrechte als onschuldig. De samenstelling van houtrook lijkt sterk op die van tabaksrook, en er is voldoende bewijsmateriaal om houtrook in verband te brengen met luchtwegaandoeningen, kanker, vroegtijdige sterfte door hart- en vaatziekten en dementie. Mensen met een longziekte zoals astma of COPD, maar ook kinderen en ouderen, zijn éxtra gevoelig voor houtrook. Ook kortdurende blootstelling heeft gevolgen voor de gezondheid, dit wordt door tal van wetenschappelijke publicaties onderschreven.

 Emissies van houtvuren

Hieronder leest u iets over de stoffen die vrijkomen bij open vuren en over de schaal waar wij over praten. We nemen Espelo als voorbeeld.

Fijnstof (PM10, PM 2.5 en ultrafijnstof)

Bij het paasvuur van Espelo komt ruim 11 ton fijnstof PM10 vrij. Voor fijnstof is geen veilige ondergrens waaronder geen gezondheidseffecten meer optreden. De jaarlijkse ziektelast in de Nederlandse bevolking t.g.v. fijnstof wordt geschat op 120.000 verloren levensjaren. De gezondheidskosten door fijnstof worden becijferd op tenminste 4 miljard euro per jaar. De ultrafijne deeltjes (bij uitstek aanwezig in houtrook) zijn het gevaarlijkst voor de gezondheid, omdat ze diep ingeademd kunnen worden.

In Espelo komen we bij een inhoud van 6000 m3 en 0,15 ton per m3 (https://www.lne.be/sites/default/files/atoms/files/Overzichtstabel%20soortelijk%20gewicht%20afvalstromen.pdf) op 900 ton snoeihout.

Het gaat hier om open verbranding. Volgens de Vlaamse Milieu Maatschappij  (https://www.vmm.be/lucht/infografieken/houtverbranding/view) levert het verbranden van 4 kilo hout in een open haard (onder betere condities dan in open vuur!) al 50 gram fijnstof PM10 op. Dat betekent dus conservatief geschat 11,25 ton fijnstof PM10 voor alléén deze paasbult. Dat komt overeen met 67.500.000 vrachtwagenkilometers, ofwel bijna 1.700 keer de wereld rond.

Is dat nog ‘folklore’?

Andere schadelijke stoffen die vrijkomen:

Roet

Zwarte koolstof of black carbon (BC) vormt een fractie van fijn stof en bestaat voornamelijk uit roetdeeltjes uit onvolledige verbranding. Er zijn aanwijzingen dat BC een belangrijke drager is van allerhande andere schadelijke elementen.

Stikstofoxiden (Nox)

Tijdens het verbrandingsproces ontstaat Nox door oxidatie van organisch gebonden stikstof uit het resthout.

Vluchtige organische stoffen (VOS)

De condities waaronder resthout in de open lucht wordt verbrand zijn niet optimaal. Het resultaat van onvolledige verbranding is een hoge emissie van vluchtige organische stoffen, zoals formaldehyde.

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s)

De belangrijkste PAK’s in houtrook zijn benzo(a)pyreen B(a)P en fluorantheen. Zij zijn bij inademing sterk kankerverwekkend. Ook de asresten bevatten PAK’s en zware metalen, zelfs wanneer alleen onbehandeld hout is verbrand. Deze kunnen verwaaien of uitspoelen in de bodem.

Methaan

Een produkt van onvolledige verbranding. Methaan is schadelijk voor het milieu, omdat het bijdraagt aan het versterkte broeikaseffect. Het is als broeikasgas ongeveer 25 keer zo sterk als CO2.

Dioxines

Uit onderzoek blijkt dat bij het verbranden van schoon en droog snoeihout de Europese emissiegrenswaarde van dioxine voor verbrandingsinstallaties wordt overschreden. Bij nat hout liep de overschrijding zelfs op tot een factor dertig.

Dioxines zijn giftige, slecht afbreekbare stoffen die over grote afstand kunnen worden verspreid. Dioxines stapelen zich op in organismen. Bij mensen kan dit effecten hebben op het immuunsysteem, de hormoonhuishouding, de voortplanting en de neurologische ontwikkeling.

Chroom-6 en andere houtpreserverende chemicaliën

De kans bestaat dat ook nog andere chemische stoffen vrijkomen, omdat met het blote oog niet is te zien of (afval)hout zoals bv. pallets wel of niet is geïmpregneerd.

CO2

Het verbranden van 6000 m3 hout stoot ongeveer 5400 ton CO2 uit. Bij gestapeld snoeihout is dit natuurlijk minder, maar nog steeds aanzienlijk.

Er vonden in 2017 vele honderden paasvuren plaats in Nederland: 116 in Drenthe, 110 in Gelderland, 172 in Overijssel, 12 in Friesland en 33 in Groningen. Verder waren er in Flevoland nog vuren. Dit zijn alleen de aangemelde paasvuren. Deze paasvuren zijn veelal kleiner in omvang dan Espelo. Als we ervan uitgaan dat deze 443 Paasvuren een gemiddelde omvang van 1/3 van de bult van Espelo hebben, dan gaat het over 1661 ton fijnstof PM10. Dit is bijvoorbeeld meer dan de chemische industrie in een heel jaar (1173 ton PM10 in 2016) en zeker meer dan vuurwerk (298 ton).

Is behoud van de ‘traditie’ dat waard?

Het ontheffingenbeleid van de overheid

Medio 2000 was het Ministerie van VROM voornemens om een absoluut stookverbod op open vuren in de Wet Milieubeheer op te nemen, zónder ontheffingsmogelijkheid voor het college van B&W. De VNG maakte zich echter hard voor een ontheffingsmogelijkheid en de Tweede Kamer was het hiermee eens, omdat folkloristische vuren anders niet meer mogelijk zouden zijn. Het is de vraag of men rekening hield met een wildgroei aan gelegenheidsvuren, zoals die momenteel gaande is.

De overheid zelf schrijft m.b.t. dit ontheffingenbeleid: “Het verbranden van afvalstoffen buiten inrichtingen (NB snoeihout en afgedankt hout zijn volgens de wet milieubeheer afvalstoffen) gebeurt niet onder ideale omstandigheden. Een onvolledige verbranding door een te lage temperatuur is het gevolg, waardoor er aanzienlijk meer schadelijke stoffen ontstaan. Het betreft NOx, SOx, CO, CO2, CH4, PAK’s, kwik en roet. De uitstoot van deze stoffen neemt met een factor 100 à 1.000 toe in vergelijking met verbranden in een afvalverbrandingsinstallatie. Reden genoeg om een zéér terughoudend ontheffingenbeleid te hanteren.

Samengevat draagt het verbranden van (snoei)hout en afval bij aan milieuproblemen als verzuring, het broeikaseffect, lokale milieuhygiënische gevaren als verspreiding van (sterk) kankerverwekkende stoffen en hinder zoals prikkende ogen, slijmvorming, hoofdpijn en misselijkheid. Ook is er nog een toxisch effect als kwik in de omgeving wordt verspreid. Verbranden in de open lucht kan tevens leiden tot lucht-, water- en bodemverontreiniging en geeft overlast door rook, roet en stank. Op de ‘ladder van Lansink’ (waarin de voorkeursvolgorde voor de omgang met afvalstoffen is beschreven) staat verbranden op de één na onderste plaats. Het verbranden van afvalstoffen is het zg. ultimum remedium. Organisch afval kan beter worden gecomposteerd, rest- of snoeihout kan – door het te versnipperen – beter worden hergebruikt.

In totaal vijf vreugdevuren als erfgoed aangewezen

Naast Espelo staan ook Vreugdevuur Scheveningen, Vreugdevuur Duindorp, Vreugdevuur Voorburg-West, en Vreugdevuur Texel op de lijst van Nederlands Immaterieel Cultureel Erfgoed.

Vreugdevuur Scheveningen had dit jaar een hoogte van 33,42 meter en een volume van maar liefst 8695 m3. Van een oude lokale traditie is dit uitgegroeid tot een groot evenement met ruim 125.000 bezoekers uit binnen- en buitenland. Die bezoekers konden ook meegenieten van ruim 16 ton fijnstof.

Vreugdevuur Duindorp was 33,80 meter hoog en won daardoor de competitie met Scheveningen, ook wat betreft de vervuiling met eenzelfde hoeveelheid fijnstof.

Vreugdevuur Voorburg-West kent zo’n lange voorgeschiedenis van vechtpartijen, overlast en vernielingen, dat het diverse malen verboden werd. Om aan industriële pallets te komen maakt men afspraken met bedrijven. Met vervuilende dieseltrucks worden deze naar de plaats van bestemming gebracht. Wat heeft dat nog met immaterieel erfgoed te maken?

Bij het Vreugdevuur Texel wordt aan kinderen al het slechte voorbeeld gegeven, want zij zijn het die hier brandbaar materiaal verzamelen (en zich met roet insmeren).

Bij dit soort gelegenheden wordt ouderen en mensen met long- of hartproblemen aangeraden binnen te blijven, zich niet in te spannen, en desnoods meer medicijnen te nemen.

Wij begrijpen heel goed dat uw voorkeur bij het voordragen van projecten uitgaat naar zaken die een voorbeeldwerking hebben voor het levend houden van immaterieel erfgoed en die door hun inhoud, opzet en/of uitvoering dermate aansprekend zijn dat ze op landelijke schaal anderen (vooral ook jongeren) inspireren. Voor vreugdevuren is deze voorbeeldwerking absoluut niet wenselijk.

Ethisch toerisme

Aan cultureel erfgoed zit ook een commerciële kant: het betekent voor veel landen toerisme en vormt zo een groot aandeel in hun bruto nationaal product. Ook immaterieel cultureel erfgoed brengt veel toeristen op de been.

De Unesco geeft richtlijnen en aanbevelingen aan toeristische beleidsmakers en werkt in dit kader samen met de UNWTO (United Nations World Tourism Organization). De UNWTO hanteert een zg. Global Code of Ethics for Tourism: “Addressed to governments, the travel industry, communities and tourists alike, it aims to help maximise the sector’s benefits while minimising its potentially negative impact on the environment, cultural heritage and societies across the globe.”

Vuren in de open lucht lijken niet aan deze doelstelling te beantwoorden en er zijn dan ook maar weinig landen die dergelijke klimaat- en gezondheidsbedreigende tradities op hun nationale inventaris van immaterieel erfgoed hebben opgenomen.

Duitsland kent bv. het “Biikebrennen”, Vorarlberg (Oostenrijk) “Funkensonntag”. Ook deze evenementen krijgen inmiddels kritiek, omdat ze disproportioneel zijn uitgedijd.

Door opname op een lijst van erkende, waardevol geachte Nederlandse tradities wordt dit soort vervuilende activiteiten gelegitimeerd en gestimuleerd. Wij vragen u daarom hun plaats op de Nationale Inventaris opnieuw te bezien. Voortschrijdend inzicht is ook beschaving.

Overleg VNG met I&M over houtstook

logo-VNG-620x307Op 15 december was het overleg van de VNG met het ministerie van I&M. Zoals bekend hebben de gemeentes Amersfoort en Leeuwarden een motie tegen houtstook ingediend bij de VNG. De VNG heeft daarop toegezegd in contacten met de overheid aan te zullen dringen op maatregelen.

Lees de – teleurstellende – uitkomst.

Het enige wat I&M doet is opnieuw verwijzen naar het Platform Houtrook en Gezondheid en naar de voorlichtende rol van gemeenten.

Het Platform, dat vorig jaar een paar maal bijeengekomen is, heeft dit zeer complexe onderwerp alleen nog maar afgetast. Er zit dan ook een groep mensen aan tafel met zeer uiteenlopende belangen en een zeer diverse achterban. Na een aantal bijeenkomsten werd de zaak opgeschort. Inmiddels is de tweede ronde van het Platform begonnen.

Al een jaar geleden beloofde staatssecretaris Dijksma – n.a.v. het GGD-onderzoek naar houtrookoverlast – maatregelen tegen houtstook: een app, een voorlichtingsfilmpje, en betere metingen. De gemeente Nijmegen heeft zelf een app ontwikkeld, maar de overheid nog steeds niet. Een voorlichtingsfilmpje, waarmee in één klap miljoenen Nederlanders op prime-time bereikt zouden kunnen worden, laat op zich wachten. Een winterseizoen metingen uitvoeren met professionele apparatuur in een wijk met veel houtstook, ook dat doet de overheid niet. De kunstgraskorrels op voetbalvelden worden wél direct onderzocht, daaraan zien we waar de prioriteiten liggen.

Van het Platform Houtrook en Gezondheid wordt verwacht dat zij met concrete voorstellen komt hoe houtrookoverlast kan worden teruggedrongen. Maar cijfers om die voorstellen op te baseren zijn er niet, omdat er door de overheid geen metingen worden uitgevoerd.

In de tussentijd wordt de burger zoetgehouden met een onbruikbare ‘toolkit‘.

Het lijkt het voornemen van de overheid om de belanghebbenden de strijd onderling maar te laten uitvechten. Verder wacht Dijksma rustig de invoering van de nieuwe Omgevingswet in 2019 af, waarvan we nog niet weten hoe die vorm gaat krijgen, en de Ecodesignrichtlijn die in 2022 ingevoerd gaat worden. Dan mogen alleen nog toestellen op de markt komen die aan keuringseisen voldoen. De verouderde installaties die burgers dan inmiddels massaal bezitten stoken ook na 2022 rustig door, en gaan afhankelijk van de kwaliteit 20 tot 35 jaar mee.

 

 

Gezellige haard is reuze schadelijk (NRC 15 december 2016)

nrc

Het NRC heeft op 15 december 2016 een artikel geplaatst over de problemen die worden veroorzaakt door het stoken van hout. De stichting Houtrookvrij is ook gevraagd om een reactie.

Gezellige haard is reuze schadelijk – NRC

Astmapatiënten in de Amerikaanse stad Phoenix belanden tussen Kerst en Oud en Nieuw relatief vaak in het ziekenhuis als gevolg van ademhalingsproblemen, precies op het hoogtepunt van het stookseizoen in die stad. Dat schrijven Amerikaanse onderzoekers in een recent online gepubliceerd artikel in het vakblad Air Quality, Atmosphere & Health. In de dagen nadat de fijnstofconcentratie in de omgeving van hun huis was gestegen, melden astmapatïënten zich significant vaker in het ziekenhuis. Het is een duidelijke aanwijzing dat houtrook, in ieder geval bij een deel van de bevolking, gezondheidsklachten kan veroorzaken.

Lees het hele artikel.

Utrecht: Maak van de stad geen open haard! Weg met de houtkachel van ENECO!

Eneco wil in Utrecht een nieuwe biomassacentrale bouwen. Steeds meer partijen maken zich echter zorgen om de komst van de energiecentrale en zetten vraagtekens bij de duurzaamheid van het opwekken van energie met behulp van biomassa.
De fracties van Stadsbelang Utrecht en D66 hebben hier vragen over gesteld aan het Utrechts college. Zij vinden het vreemd dat de stapels rapporten die de keuze voor een biomassacentrale ondersteunen allemaal zijn opgesteld of gefinancierd door Eneco. Onafhankelijke rapporten en onderzoeken zijn er niet.

De raadsleden zijn niet de enigen die kritisch zijn over de plannen. Afgelopen week liet Bart van den Heuvel, die eerder succesvol ten strijde trok tegen de stadsverwarming van Eneco, al weten dat de geplande nieuwe biomassacentrale van Eneco in Utrecht jaarlijks voor 184 kiloton extra CO2 uitstoot gaat zorgen. Vorig jaar kwamen de plannen voor de houtverbrandingsinstallatie ook al negatief in het nieuws. Toen duidelijk werd dat de centrale met vijftig vrachtwagens per dag bevoorraad moest worden stelde de PVV-fractie in de Provinciale Staten vragen.

Ook de Stichting Stop Luchtverontreiniging Utrecht (SSLU), onder leiding van milieuactivist Kees van Oosten, heeft een zienswijze ingediend tegen de plannen:
“Die biowarmte-installatie is niets anders dan een megahoutkachel, met alle nadelen van een houtkachel. Houtkachels stoten gruwelijk veel roet en fijnstof uit. In de winter stoten ze net zoveel roet en fijnstof uit als het verkeer. Het verbieden van houtkachels in Utrecht en het niet door laten gaan van deze biomassacentrale levert een veel grotere reductie op van roet dan de milieuzone. Eneco heeft niet eens laten berekenen wat de uitstoot is van roet en de gemeente heeft er niet naar gevraagd.”

Ontwerp biomassacentrale eneco (Bron foto http://www.stadsverarming.nl)

De houtverbrandingsinstallatie van Eneco wordt gebouwd om de stadsverwarming van warmte te voorzien. Net als de verbranding van kolen, turf en olie heeft de verbranding van hout een enorme uitstoot van CO2 tot gevolg en de uitstoot van meer CO2 leidt tot klimaatverandering. Waarom Eneco, die prat gaat op haar groene doelstellingen, zich met houtverbranding gaat bezighouden is dus een raadsel.

Kees van Oosten: “Bij de verbranding van hout komt veel roet vrij. Dat is waarom we ook van houtkachels af moeten. Maar Eneco neemt niet eens de moeite om uit te rekenen hoeveel roet die centrale uitstoot.

Nergens staat dat de roet uit de rookgassen wordt verwijderd. Kennelijk gebeurt dat dus niet. De provincie schrijft in het aanvullend verweerschrift dat er voor roet geen grens- of toetswaarden zijn vastgesteld. Kortom, omdat normen voor roet ontbreken hoeft Eneco zich niet om de uitstoot van roet te bekommeren. Dat Eneco en de provincie er zo over denken is beangstigend.”

 

Fijnstof en stikstofdioxide zijn gevaarlijke stoffen. Maar inmiddels zijn vrijwel alle deskundigen het er over eens dat roet ook een grote boosdoener is. Milieudefensie noemt het zelfs de gevaarlijkste luchtvervuiler: de kleine deeltjes kunnen diep in de longen doordringen, via de longen in de bloedbaan komen en ontstekingen veroorzaken in vitale organen.

De door Eneco geplande biowarmte-installatie is slecht voor het milieu, slecht voor het klimaat en slecht voor de luchtkwaliteit. Als brandstof wordt onbewerkt hout gebruikt, met name snoei-, hak- en dunningshout. Dat klinkt onschuldig, maar is het helemaal niet. Dode takken en bladeren in een bos zijn juist erg belangrijk voor flora en fauna. Het weghalen daarvan leidt tot verschraling van de biodiversiteit.

Tegen de biowarmte-installatie kan ook worden aangevoerd dat die dient voor de stadsverwarming. Dat stadsverwarming bijzonder ineffectief is (grote warmteverliezen door transport door de stad) is algemeen bekend.

Waarom is Eneco eigenlijk zo op die biowarmte-installatie gebrand? Daar heeft Eneco zijn redenen voor. De eerste is dat je met biowarmte forse staatssteun in de wacht kan slepen. De tweede is dat Eneco veel geïnvesteerd heeft in de stadsverwarming en die om die reden niet wil afbouwen. Maar dat mag natuurlijk niet opwegen tegen milieu- en klimaatschade.

Warmte kan ook worden opgewekt met schonere alternatieven zoals: waterpompen, zonnevelden en betere isolatie van woningen. In geen enkel serieus toekomstscenario wordt biomassa toegepast voor lage-temperatuur-warmte in de gebouwde omgeving. Dat heeft te maken met de kleine hoeveelheid biomassa die uiteindelijk op verantwoorde wijze beschikbaar kan komen en het feit dat er voor laagwaardige warmte goede alternatieven bestaan.
Zodra de subsidie stopt is het bovendien afgelopen met het gebruik van biomassa en ben je als stad terug bij af en niet klaar voor de toekomst. De beschikbare euro’s zijn dan niet gestopt in isolatie, zonnepanelen en warmtepompen terwijl die ook ná stopzetting van de subsidie nog tientallen jaren energie zouden blijven benutten en produceren.
De derde reden voor het gebruik van biomassa is dat het verstoken ervan goed aansluit bij de bedrijfsvoering van kolencentrales. De promotie ervan komt dan ook grotendeels uit de fossiele hoek.

Juist op de korte termijn is het effect van biomassa ongunstig. Net als kolen en gas stoot biomassa immers veel CO2 uit. Als bos opnieuw wordt aangeplant zal er CO2-vastlegging plaatsvinden. Maar dat duurt misschien wel tot 2050. De EU heeft als doelstelling om binnen 35 jaar te komen tot 85 procent CO2-reductie. Voor de korte termijn levert biomassa echter juist een koolstofschuld op.
De weinige beschikbare lokale biomassa wórdt momenteel al verbrand,
in de bestaande kolencentrales, in bestaande biomassacentrales, en in afvalverbrandingsovens die elektriciteit opwekken.
In de aanvraag van Eneco voor de milieuvergunning staat dan ook dat niet duidelijk is waar het hout voor de centrale in de toekomst vandaan zal komen: “Voor vers hout kan gedacht worden aan houtsnippers uit de grensgebieden met Duitsland, de Baltische staten of zuidelijk Europa, of uit Afrika, Zuid-Amerika of Noord-Amerika.”

Subsidie moet niet worden besteed aan het in verre landen omhakken van bomen die in Utrecht versnipperd in een oven belanden. Wees net zo zuinig op de bomen elders als we zijn op de bomen hier!

Op 2 oktober 2016 – de Open Dag van Eneco – werd actiegevoerd tegen de biomassacentrale onder het motto: ‘Maak van de stad geen open haard!’

Lees meer op:

flyer demonstratie (bron: http://www.stadsverarming.nl/)

Het moet niet gekker worden met houtgestookte apparaten!

 

fireplace-1548786_640

Foto via pixabay

De hausse aan houtgestookte apparaten

De Stichting HoutrookVrij ijvert voor schone lucht in woonbuurten en verzet zich tegen de luchtvervuiling en stankoverlast van houtgestookte installaties. De nadruk ligt hierbij op open haarden en hout/pelletkachels, maar de laatste tijd is er daarnaast een ware hausse ontstaan van andere houtgestookte toepassingen. Dit heeft alles te maken met de woontrend dat de tuin het verlengstuk van de huiskamer is geworden en dat je daar dus alles moet kunnen doen wat je binnen ook doet: koken, bakken, braden, stoken, stomen en roken. Dat je hierbij onterecht beslag legt op de publieke ruimte is een idee dat maar bij weinigen opkomt.

Talloze huishoudens beschikken al over twee of meer houtgestookte toestellen en dat is een ongewenste ontwikkeling. Wanneer dit stoken en koken op gas of electriciteit zou gebeuren zou er nog niet zoveel aan de hand zijn, maar velen geven de voorkeur aan hout of houtskool. De rook die hierbij verspreid wordt is niet alleen vies en hinderlijk, maar ook schadelijk. Houtrook bevat ongezond veel fijnstof, en een groot aantal giftige en kankerverwekkende stoffen, net als sigarettenrook. De Stichting HoutrookVrij meent dat hier veel te weinig aandacht aan wordt besteed. Er zijn wel wat organisaties en overheidsinstanties die zich bezighouden met milieu en/of gezondheid en die zich uitspreken over de onwenselijkheid van houtrook in de bebouwde omgeving, maar zij geven alleen wat vrijblijvende tips, die niemand verplicht is op te volgen.

Zij moeten het bovendien opnemen tegen de commercie die houtgestookte apparaten zonder uitzondering aanprijst als duurzaam, milieuvriendelijk en CO2-neutraal, en hout als een goedkope, hernieuwbare, oneindige en natuurlijke brandstof.

Hoewel hout geen fossiele brandstof is geeft het bij verbranding, nét als olie en kolen, milieu- en gezondheidbelastende emissies.

Voor wie zich afvraagt of het wel zo’n vaart loopt in al die moderne achtertuinen, hierbij het volgende overzicht. Wat zijn er tegenwoordig zoal voor houtgestookte apparaten voor buiten: vuurkorven/vuurschalen; vuurtafels; rooktonnen; rookovens; rookgenerators; barbecues; grills; tuin- en terrashaarden; balkonhaarden; buitenkeukens; pizzaovens; hottubs/jacuzzi’s/buitenbaden; zwembadverwarming.

Een voorbeeld van de kletskoek waar de sites van houtkachelverkopers bol van staan:

1

http://www.burningbarrel.nl/index.php?route=common/home

Het Nederlandse merk BurningBarrel (zie foto) prijst zijn ‘stooktonnen’ als volgt aan: ‘De inspiratie van het ontwerp komt van de stooktonnen die daklozen gebruiken om zich warm te houden in de steegjes van de zelfkant van de maatschappij. Deze stookton hebben wij qua vormgeving vertaald naar een robuuste en hoogwaardige buitenhaard.’

Alsof je de zelfgemaakte bedelnapjes van arme Indiase kinderen trots als inspiratiebron presenteert (misbruikt) voor een modieus yuppentasje. Of de kartonnen dozen van zwervers als basisidee voor een luxueus tuinhuis! Smakeloos. Deze vieze stookton voor de happy few kost €695. BurningBarrel beweert bovendien dat de as gewoon in de GFT-container kan. De as van verbrand hout is ongezond voor planten en vervuilt het grondwater. As van hout bevat schadelijke stoffen, zoals dioxines.

Tuinafscheiding met houtopslag en buitenhaard

2

http://www.ikwoonfijn.nl/buitenhaarden/

Hottub met houtkachel

3

http://www.loungebath.nl/informatie/

Buitenkeuken

4

https://blog.homedeal.nl/warme-zon-koken-buitenkeuken/

Rooktonnen om bv. vis in te roken

5

http://www.rooktonnen.nl/rooktonnen.htm

Buitenkeuken met grill

6

http://www.weltevree.nl/NL/collectie/outdooroven-xl/product-informatie-6

De foto’s spreken voor zich. Dat kan niet goed gaan in onze dichtbevolkte woonwijken.

Kijken we naar het scala houtgestookte apparaten voor binnenshuis, dan heeft zich dit uitgebreid met (in plaats van of naast het bezit van een open haard of houtkachel): pelletkachels; pellet CV-ketels; pellet CV-ketels gecombineerd met warmwatervoorziening; pellet CV-ketels gecombineerd met fornuis; hout-kolen combikachels; houtfornuizen; badkamerhaarden; keukenhaarden; slaapkamerhaarden; haarden voor op het aanrecht.

Daarnaast zijn er naast normale woonhuizen steeds meer: schuren/tuinhuisjes met houtkachel; recreatiewoningen met houtkachel; flats met houtkachel (m.n. penthouses); ‘tiny houses’ met houtkachel; tenten met houtkachel/houtfornuis; ‘yurts’ met houtkachel; woonboten met houtkachel.

Modieus statement: een hout/pelletfornuis

7

http://www.phvercruysse.be/koken_en_bakken/pellets/Lohberger/#.V-0i2K0bPBU

‘Hip kamperen’ met houtkachel

9

http://www.bivouac-nature.com/nl/canadese-tent/

Yurt (Mongoolse nomadentent, o.a. te huur op Texel) met houtkachel

 

10

https://advout.wordpress.com/2013/07/11/showing-the-yurt-some-love/

Voor de volledigheid: houtrook is ondermeer samengesteld uit:

  • Vliegas bestaande uit niet brandbare, inerte, stofdeeltjes
  • Zware metalen waaronder koper, lood, zink en cadmium
  • Zwavel, chloor en kaliumverbindingen (SO2, HCl, KCl)
  • Dioxines en furanen
  • Stikstofverbindingen (NO, NO2, HCN, NH3, N2O)
  • Koolwaterstofverbindingen: Alifaten, cyclische (vooral benzeen) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), formaldehyden, alcoholen, ketonen en esters
  • Koolstof en roet
  • Onverbrand houtstof
  • Zuurstof, kooldioxide, koolmonoxide en water

De geurcomponenten in houtrook hoeven niet direct schadelijk te zijn, maar ze kunnen wel aanleiding geven tot klachten betreffende stankoverlast.

Het wordt hoog tijd dat er meer voorlichting komt over de schadelijke kanten van koken en stoken op hout. Én meer regelgeving. Het kan niet zo zijn dat iemands gezondheid ligt in de handen van degene die toevallig naast hem woont. Hier ligt een taak voor o.a. gezondheidsorganisaties, milieuorganisaties en scholen. En last but not least: voor de overheid.

 

 

Manipuleren van cijfers, een voorbeeld

In november 2015 publiceerde de Provincie Gelderland een gezondheidsonderzoek uitgevoerd door de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden en met medewerking van de Gelderse GGD’s: NAAR EEN GEZONDE LUCHT IN GELDERLAND – Gezondheid meewegen in besluitvorming fysieke leefomgeving.

Donderdag 17 maart 2016 plaatste de provincie Gelderland bovendien een bericht dat voor Gelderland nu kaarten zijn gemaakt waarop de luchtkwaliteit tot op buurtniveau te zien is.

Dat maakt nieuwsgierig. In het rapport wordt ingegaan op de aanzienlijke ziektelast veroorzaakt door luchtverontreiniging en op de vraag hoe en waar gezondheidswinst geboekt kan worden. De verschillen in Gelderland zijn groot. Oorzaak is volgens de auteurs vooral de luchtverontreiniging afkomstig van verkeer zoals in de regio Arnhem-Nijmegen. In de Gelderse Vallei veroorzaken veehouderijen daarnaast veel fijnstof. De luchtverontreiniging in Gelderland is vergelijkbaar met de gemiddelde luchtverontreiniging in Nederland. En die is weer vergelijkbaar met de gezondheidseffecten van het passief roken van 10 sigaretten per dag en met een gemiddelde fijnstofbelasting van 13,8 μg/m3 PM2.5.

Omdat dat beter moet kunnen komen in het rapport verschillende suggesties naar voren, die bijna allemaal te maken hebben met infrastructurele projecten en ruimtelijke ordening.

Volgens de auteurs zijn de negatieve effecten van luchtverontreiniging met name gerelateerd aan verbrandingsprocessen, met verkeer als belangrijkste bron. Dit rapport richt zich dus met name op luchtverontreiniging veroorzaakt door het gemotoriseerde wegverkeer. Daartoe maken de auteurs gebruik van de gegevens verzameld door adviesbureau LICHTVERKEER dat inzicht wil geven in de invloed van de (auto)mobiliteit op de leefomgeving.

In het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) werken de Rijksoverheid en decentrale overheden samen om te zorgen dat Nederland overal tijdig aan de grenswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide zal voldoen. Om de voortgang van het verbeterprogramma te volgen en tijdig bij te kunnen sturen is aan het NSL een monitoringstool verbonden.

Adviesbureau LICHTVERKEER berekent op basis van de Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de gegevens uit deze monitoringstool de (hoogste) concentratie van ieder pand (!), d.w.z. de blootstelling van de inwoners aan de schadelijke stoffen stikstofdioxide (NO2), fijn stof (PM10), ultra fijn stof (PM2,5) en Elementair Koolstof (EC) dírect rond het gebouw of woning waarin de personen zich bevinden.

Bureau LICHTVERKEER houdt zich alleen bezig met verkeersknelpunten en doorstroming etc. m.b.t. het autoverkeer en dus verdwijnen in het rapport alle andere factoren die van invloed kunnen zijn op de (verbetering van de) luchtkwaliteit in Gelderland naar de achtergrond. Er wordt niets meer vernomen over landbouw, intensieve veeteelt, pluimveehouderijen of industrie, binnenvaart of spoorvervoer, raffinaderijen of energiecentrales, en eventuele luchtverontreiniging van buitenlandse herkomst of uit natuurlijke bronnen.

Het gaat alleen over beleid om verkeersgerelateerde luchtverontreiniging te verlagen, liefst tot onder WHO-advieswaarde van 10 µg/m³ PM2.5. Dit kan bereikt worden met rondwegen, wegverbredingen, milieuzones, etc.

Omdat LICHTVERKEER zich uitsluitend op auto’s richt, worden brommers en scooters in dit rapport uitgesloten als ‘lokale factor’, evenals de uitstoot van particuliere houtkachels en open haarden. De bijdrage van houtstook aan de totale fijnstofconcentratie in Nederland is echter bijna even groot als die van het wegverkeer en voltrekt zich bij uitstek “direct rond het gebouw of woning waarin de personen zich bevinden”. In tegenstelling tot het autoverkeer zijn houtkachels puntbronnen, die de concentratie PM2.5 in de directe omgeving kunnen opdrijven tot wel 300 μg/m3 PM2.5, zoals uit een ander recent rapport van de GGD-Noord is gebleken. Dat is nog eens wat anders dan 13,8 en het staat gelijk met het passief meeroken van 414 sigaretten! De ziektelast en het vroegtijdig overlijden hierdoor is een factor van heb-ik-jou-daar.

Het aanleggen van een rotonde of een traverse is trouwens óók een lokale factor en dat wordt wel meegewogen.

flamingo

Kaart uit het rapport

De auteurs beweren dat in het rapport wordt ingegaan op de luchtverontreinigende stoffen die van invloed zijn op de gezondheid op nationaal, regionaal en lokaal (stad, wijk, buurt) niveau. Die lokale cijfers (aan de gevel, jawel!) zijn echter eenzijdig en alleen gebaseerd op aannames, correcties en rekenmodellen, die met de dagelijkse praktijk niets van doen hebben. Met droge ogen wordt beweerd dat het aantal dagen met bronchitis bij kinderen van 6-12 jaar ten gevolge van PM2.5 jaarlijks 27.000 bedraagt. Maar houtrook, zo verwant aan sigarettenrook, en verantwoordelijk voor een aannemelijk deel van de totale fijnstofconcentratie PM2.5 in Nederland, is daarin niet meegenomen. Pech voor die kinderen, met hun gevoelige longen. Want de overheid en de provincie weten niet hoe ze dat probleem moeten aanpakken en kijken massaal weg.

Op http://flamingo.prvgld.nl/viewer/app/Luchtkwaliteitperbuurt kun je dus sinds kort je eigen wijk opzoeken en precies aflezen hoe het met de luchtkwaliteit gesteld is. In mijn wijk was de PM2.5 gelukkig maar 13. Jammer dat er in mijn blok van 20 huizen 7 houtkachels staan.

Extra: lijst veel gestelde vragen met antwoorden. De houtkachel wordt genoemd maar verwezen wordt naar de standaard richtlijnen van milieu centraal.

 

 

 

 

 

 

 

De dubbele boodschap van Milieu Centraal

milieucentraal

Hoe is het mogelijk dat Milieu Centraal aan de ene kant beweert dat “voor het milieu en de gezondheid houtkachels en openhaarden niet goed zijn, dat hout stoken in huis niet wenselijk is omdat het veel overlast en luchtvervuiling kan geven, dat fijnstof schadelijk is voor de gezondheid, en er meerdere kankerverwekkende stoffen bij vrijkomen”, en dan zijn verhaal vervolgt met:

“Wil je tóch genieten van een houtvuur” en “Wil je hout als hoofdverwarming voor je huis gebruiken?” Vervolgens lezen we weer een rij – gedeeltelijk onware – “schone stooktips” hoe we er tóch een hout-of pelletkachel op na kunnen houden, en zelfs welke pelletkachels in aanmerking komen: wist u al dat u er ook één kunt nemen die de hele CV aanstuurt, en ook nog voor warm water zorgt? Een dubbele boodschap.

Milieu Centraal helpt met praktische en betrouwbare informatie voor wie rekening wil houden met het milieu. Op de website van Milieu Centraal is het een en ander te vinden over de nadelige effecten van het verbranden van hout in open haarden, houtkachels, vuurkorven, vuurschalen, terrashaarden, barbecues en tuinvuren.

Helaas spreekt Milieu Centraal zich niet duidelijk en onomwonden uit tegen deze activiteiten. Er wordt wel toegegeven dat houtstoken hinderlijk en schadelijk kan zijn, maar Milieu Centraal meent tegelijk dat met wat “tips” en “schone stookadviezen” de zaak onder controle is.

Milieu Centraal geeft “tips voor vuurtjes in de tuin.”
Het woord tips is ongelukkig gekozen. Een tip is een aanwijzing, advies, raadgeving, instructie, suggestie, aanbeveling of toelichting. Tips geven aan hoe je een bepaalde activiteit het beste kunt uitoefenen. Ze ontraden of ontmoedigen die activiteit niet, wat hier meer op zijn plaats zou zijn.

Milieu Centraal wil “nare stoffen beperken”.

  • “Nare stoffen” is een verhullende term, want we hebben het over gif, kankerverwekkers en milieubelastende emissies, die in plaats van beperkt beter helemaal vermeden kunnen worden.
  • “Bij het verbranden van hout komen vaak fijnstof en andere schadelijke stoffen vrij”.

Dit moet natuurlijk zijn: Bij het verbranden van hout komen altijd fijnstof en andere schadelijke stoffen vrij.

  • “Stook nooit geïmpregneerd of geverfd hout, daarbij komen zeer schadelijke stoffen vrij”.

Dit suggereert ten onrechte dat het verbranden van schoon hout geen schadelijke stoffen produceert.

  • “Gebruik altijd schoon hout dat goed gedroogd is”.

Schoon hout bestaat niet, hout verbranden geeft altijd schadelijke uitstoot.

  • “Brandbare blokken van geperst hout zonder toevoegingen zijn het minst schadelijk. Op nummer twee staat goed gedroogd haardhout en brandhout uit verantwoord beheerde bossen”.

Milieu Centraal moet niet streven naar tips voor “het minst schadelijk”, maar naar onschadelijk. Dan kun je ook wel zeggen dat je in een openbare gelegenheid best een filtersigaretje light mag opsteken, dat is immers minder erg dan zware shag.

Milieu Centraal geeft toe dat houtrookoverlast “niet fijn” is, dat je je buren “minder blij” maakt met je houtvuur of barbecue, en dat zij het als “onprettig” kunnen ervaren. Opnieuw verhullende termen waar het gaat om een scala aan milieu- en gezondheidbelastende stoffen, waarmee je je buren regelrechte schade berokkent.

Milieu Centraal beweert dat de overheid regels heeft opgesteld “om vuren in de tuin voor iedereen leuk te houden”. Het is nl. verboden om geverfd of geïmpregneerd hout, bewerkt hout, snoeihout of afval te verbranden. Maar met “schoon hout” kun je volgens Milieu Centraal gerust een vuurtje stoken in een buitenkachel, tuinhaard, barbecue, vuurkorf of vuurpot.Die “regels” zijn dus nauwelijks een beperking, je kunt beter zeggen dat het een vrijbrief is om maar raak te stoken, maar daar heeft Milieu Centraal helemaal geen kritiek op. Heb je toch overlast dan komt Milieu Centraal aan met “een goed gesprek” met je buren. Die menen dat stoken hun recht is en dat is meestal het begin van een burenruzie.

Ook kun je volgens Milieu Centraal een melding doen bij de gemeente, maar helaas hebben gemeentes weinig mogelijkheden en vragen zij zelf momenteel om regelgeving bij de overheid. Ook verwijzen naar GGD’s i.v.m. overlast is zinloos. Je kunt er wel een melding doen, maar GGD’s kunnen volgens eigen zeggen geen maatregelen afdwingen, geen metingen uitvoeren en geen rol in conflicten spelen.Een logboek bijhouden van overlast is ook een wassen neus. Uit onderzoek van de GGD blijkt dat er nog een tool ontwikkeld moet worden om te zien waar de rook precies vandaan komt.

Hoe is het mogelijk dat Milieu Centraal aan de ene kant beweert dat “voor het milieu en de gezondheid houtkachels en openhaarden niet goed zijn, dat hout stoken in huis niet wenselijk is omdat het veel overlast en luchtvervuiling kan geven, dat fijnstof schadelijk is voor de gezondheid, en er meerdere kankerverwekkende stoffen bij vrijkomen”, en dan zijn verhaal vervolgt met: “Wil je tóch genieten van een houtvuur” en “Wil je hout als hoofdverwarming voor je huis gebruiken?” Vervolgens lezen we weer een rij – gedeeltelijk onware – “schone stooktips” hoe we er tóch een hout-of pelletkachel op na kunnen houden, en zelfs welke pelletkachels in aanmerking komen: wist u al dat u er ook één kunt nemen die de hele CV aanstuurt, en ook nog voor warm water zorgt? Een dubbele boodschap.

Milieu Centraal beweert dat hout een hernieuwbare grondstof is, die nooit op kan raken en dat houtstoken niet voor klimaatverandering zorgt. Buitenlands onderzoek laat zien dat niet-houtige biomassa veel meer ultrafijnstof, stikstof en benzeen in de lucht brengt dan houtige biomassa, en houtige biomassa veel meer dan gas of olie. Een boom neemt tijdens de groei CO2 op en die komt bij verbranding weer vrij. Maar die boom heeft er veel meer tijd voor nodig gehad om te groeien dan het heeft gekost om hem te verbranden. Hout stoken is alleen maar CO2-neutraal als het tempo van houtwinning net zo hoog is als het tempo van hergroei. En dat is niet zo. Bovendien is de lokale houtvoorraad in Nederland beperkt. Hout stoken betekent dus import uit bijvoorbeeld Canada en Noord-Amerika, en aan al dat vervoer hangt een (fossiel) milieu-prijskaartje (containerschepen op diesel vanuit Canada en Amerika).

Momenteel stijgt de vraag naar biobrandstoffen. In Amerika stijgt het aantal pelletfabrieken schrikbarend, door de enorme vraag in de EU. Op grote schaal worden daar volgens een energieverslindende methode (grote bosbouwmachines in bossen, vervoer van stammen over het water en over de weg naar de pelletfabriek, daarna malen, in ovens drogen, persen en verpakken) pellets geproduceerd, en daarvoor worden heus niet alleen afgevallen takjes gebruikt, maar ook volgroeide bomen gekapt.Wanneer deze pellets in Nederlandse kachels (of als bijstook in centrales) terechtkomen zijn ze dus niet bepaald CO2-neutraal meer.

Wat is je missie, Milieu Centraal? Hou op met te suggereren dat “verkeerd stoken voor schadelijke stoffen zorgt”, maar dat er ook zoiets als “goed stoken” bestaat!

Als je hout verbrandt, komen er altijd schadelijke stoffen in de lucht: fijnstof, kankerverwekkende koolwaterstoffen (PAK’s) zoals benzeen en dioxine, koolmonoxide en zware metalen. Dat zorgt voor luchtvervuiling en schade aan gezondheid en milieu. In dichtbevolkte wijken. En dat kunnen we missen als kiespijn.

Klik op de link om te zien welke stoffen houtrook bevat. Of op deze link om te lezen hoeveel sigaretten iemand moet roken om dezelfde hoeveelheid giftige stoffen te fabriceren met 1 kilo hout.

 

VUUR! De nieuwe religie.

vuurenbeschaving

Uitgeverij G.A. Van Oorschot B.V

In 1992 publiceerde socioloog Joop Goudsblom zijn beroemde boek “Vuur en beschaving”. Centraal hierin staat de gedachte dat de beheersing van het vuur de eerste beschavingsdaad van de mens was: “Het was een radicale ingreep in de natuur die model stond voor de ontwikkeling van alle volgende stadia van de menselijke samenleving: de ontwikkeling van landbouw en veeteelt, de verstedelijking en de industriële revolutie.”

Terwijl het als energiebron van steeds groter belang werd, verdween het vuur volgens Goudsblom echter bijna geheel uit onze dagelijkse ervaring: vuur werd gereduceerd tot een vuurtje voor een sigaret, een waakvlammetje in de verwarmingsketel, een onzichtbaar verbrandingsproces in onze automotor. De symboliek van het vuur speelt volgens Goudsblom geen rol meer in ons leven: kachels vervingen het open vuur, gloeilampen kwamen in de plaats van kaarsen en petroleumlampen.

In 2015 werd Goudbloms studie, die in diverse talen werd vertaald, opnieuw uitgebracht. De inmiddels hoogbejaarde socioloog lichtte in het boekenprogramma van de onlangs overleden Wim Brands zijn werk nogmaals toe.

Het is de vraag of Goudbloms inzichten in 2016 nog net zo actueel zijn als in 1992. Speelt de symboliek van het vuur geen rol meer, of is die juist helemaal terug van weggeweest? Wie heeft opgelet, weet dat cocoonen rond een knisperend haardvuur momenteel reuze trendy is. Eigenlijk is alles wat met open vuur te maken heeft populair: fakkels, kaarsen, vuurschalen, paasvuren, kampvuren, open haarden, houtkachels, noem maar op. Kennelijk vonden we die beheersing van het vuur maar saai. Ook verwarmen met onzichtbaar gas is uit. We willen weer vlammen zien.

Hoe komt dat? Daar valt beslist een nieuwe sociologische studie aan te wijden. Willen we ons terugtrekken van crisis, politieke chaos en veeleisende drukke bezigheden? Spiegelen we ons aan fantasyfilms, en aan historische series? Geschiedenis is hot. Er verschijnen meer historische tijdschriften en boeken dan ooit en ook de populaire media spelen hierop in, denk aan series als Wolf Hall of Downton Abbey, waar in elke scene wel een vuur te zien is. Pretparken en themaparken, zoals het Archeon, trekken bekijks met vuurspektakels. Paasvuren zijn populairder dan ooit, en nemen, onder het mom van traditie, elk jaar in aantal toe. Ook aan symboliek is geen gebrek. Zo zien antroposofen vuur als het vrijkomen van zonnekracht: “Hout is de brandstof van vuur. In het hout van de boom zit al het verzamelde zonnelicht van de groei-jaren van een boom. Door het vuur schenk je als mens de warmte aan de zon terug.” Het is maar wat je geloven wilt…

Vuren maken en hout verbranden hebben – helaas – ook een sterke link met ecologisch leven, duurzaamheid en “terug naar de natuur”. Aan de lopende band verschijnen er boeken over vuur aanleggen, houtopslag maken, en over de juiste bijlen en kettingzagen, waar ‘echte mannen’ (zoals onze eigen Alexander Pechtold!) zich mee kunnen uitleven.

De Noorse staatstelevisie wijdde een avondvullend programma aan hout en alles wat ermee samenhangt, en toonde acht uur lang een brandend houtvuur op tv zonder commentaar. Slaapverwekkend? Heel Noorwegen keek mee.

Het lijkt erop dat men zich massaal heeft voorgenomen alleen de gunstige kanten van hout verbranden te willen zien. Er zíjn ook veel positieve associaties, zoals warmte, saamhorigheid en gezelligheid. Maar we zouden eens vaker stil kunnen staan bij de negatieve effecten. We leven uiteindelijk niet meer in de Middeleeuwen. Je aanpassen aan voortschrijdende inzichten, dat is ook een kwestie van beschaving.

Eén van die inzichten is, dat hout verbranden voor veel fijnstof zorgt. De toename van houtkachels, vuurschalen en barbecues is dus minder gezellig dan het lijkt, want het zorgt voor een slechte luchtkwaliteit in woonwijken. Houtrook bevat kankerverwekkende en giftige stoffen. We kunnen dus niet massaal gaan stoken, koken en bakken op die zogenaamde natuurlijke brandstof, want daarmee vergiftigen we onze eigen woonomgeving, en het milieu in het algemeen.

Als we die gedachte over het voetlicht willen krijgen moeten we helaas strijden tegen de tijdgeest. En die staat geheel in het teken van vuur en vlammen, als betrof het een nieuwe religie. Was het maar waar, meneer Goudsblom, dat het vuur is getemd tot een doosje lucifers in onze broekzak. Het is ontsnapt, als uit de doos van Pandora.